ADABIY ME’YORNING BARQARORLIK VA O‘ZGARUVCHANLIK XUSUSIYATLARI

Mualliflar

DOI:

https://doi.org/10.67227/jjw6p929

Kalit so‘zlar:

adabiy me’yor, barqarorlik, o‘zgaruvchanlik, variant, kodifikatsiya, egiluvchan barqarorlik, til siyosati, sotsiolingvistika.

Abstrak

Maqolada adabiy me’yorning barqarorlik va o‘zgaruvchanlik xususiyatlari o‘zbek va ingliz tillari materiallari asosida qiyosiy-sotsiolingvistik yo‘nalishda tadqiq etilgan. Praga maktabi, rus va o‘zbek me’yorshunosligi hamda G‘arb sotsiolingvistikasining me’yor antinomiyasiga doir qarashlari tahlilga tortilib, barqarorlikning til sathlari bo‘ylab notekis taqsimlanishi asoslab berilgan. Imlo, leksika va grammatikada me’yor harakatchanligini yuzaga chiqaruvchi ichki hamda tashqi omillar aniqlangan, variantlar raqobati negizida kechuvchi me’yor siljishining bosqichlari tavsiflangan. Ingliz tilida imloviy qat’iylik grammatik-leksik moslashuvchanlik bilan qo‘shilib kelishi, o‘zbek tilida esa grafik beqarorlik sharoitida ham grammatik o‘zak o‘z turg‘unligini yo‘qotmagani ko‘rsatilgan.

Yuklashlar

Yuklab olish maʼlumotlari hali mavjud emas.

Havolalar

1. O‘zbekiston SSRning 1989-yil 21-oktabrdagi «Davlat tili haqida»gi 3561-XI-son Qonuni // O‘zbekiston SSR Oliy Sovetining Vedomostlari. – 1989. – № 26–28. – 453-modda. – URL: https://lex.uz/docs/-109394.

2. O‘zbekiston Respublikasining 1993-yil 2-sentabrdagi «Lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosini joriy etish to‘g‘risida»gi 931-XII-son Qonuni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-112286.

3. O‘zbek tilining asosiy imlo qoidalari: O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1995-yil 24-avgustdagi 339-son qarori bilan tasdiqlangan // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-1625271.

4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 21-oktabrdagi «O‘zbek tilining davlat tili sifatidagi nufuzi va mavqeyini tubdan oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PF-5850-son Farmoni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-4561730.

5. Abdurahmonov G‘., Shukurov Sh. O‘zbek tilining tarixiy grammatikasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1973. – URL (qidiruv): https://www.google.com/search?q=Abdurahmonov+Shukurov+O‘zbek+tilining+tarixiy+grammatikasi+1973

6. Begmatov E., Mamatov A. Adabiy norma nazariyasi. – 1-qism. – Toshkent: Navro‘z, 1997. – URL (qidiruv): https://www.google.com/search?q=Begmatov+Mamatov+Adabiy+norma+nazariyasi

7. Гавранек Б. Задачи литературного языка и его культура // Пражский лингвистический кружок: сборник статей. – М.: Прогресс, 1967. – С. 338–377. – URL (qidiruv): https://www.google.com/search?q=Гавранек+Задачи+литературного+языка+и+его+культура

8. Горбачевич К. С. Вариантность слова и языковая норма: на материале современного русского языка. – Л.: Наука, 1978. – URL (qidiruv): https://www.google.com/search?q=Горбачевич+Вариантность+слова+и+языковая+норма+1978

9. Граудина Л. К., Ицкович В. А., Катлинская Л. П. Грамматическая правильность русской речи: опыт частотно-стилистического словаря вариантов. – М.: Наука, 1976. – URL (qidiruv): https://www.google.com/search?q=Граудина+Ицкович+Катлинская+Грамматическая+правильность+русской+речи

10. Ицкович В. А. Языковая норма. – М.: Просвещение, 1968. – URL (qidiruv): https://www.google.com/search?q=Ицкович+Языковая+норма+1968

11. Матезиус В. О необходимости стабильности литературного языка // Пражский лингвистический кружок: сборник статей / сост., ред. и предисл. Н. А. Кондрашова. – М.: Прогресс, 1967. – С. 378–393. – URL (qidiruv): https://www.google.com/search?q=Матезиус+О+необходимости+стабильности+литературного+языка

12. Mahmud Koshg‘ariy. Devonu lug‘otit turk: 3 tomlik / tarjimon va nashrga tayyorlovchi S. M. Mutallibov. – Toshkent: O‘zFA nashriyoti, 1960–1963. – URL (qidiruv): https://www.google.com/search?q=Mahmud+Koshgariy+Devonu+lugotit+turk+Mutallibov+1960

13. Семенюк Н. Н. Норма // Лингвистический энциклопедический словарь / гл. ред. В. Н. Ярцева. – М.: Советская энциклопедия, 1990. – С. 337–339. – URL: https://tapemark.narod.ru/les/

14. Скворцов Л. И. Теоретические основы культуры речи. – М.: Наука, 1980. – 352 с. – URL: https://search.rsl.ru/ru/record/01001005364.

15. Shoabdurahmonov Sh. O‘zbek adabiy tili va o‘zbek xalq shevalari. – Toshkent: Fan, 1962. – URL (qidiruv): https://www.google.com/search?q=Shoabdurahmonov+O‘zbek+adabiy+tili+va+o‘zbek+xalq+shevalari+1962

16. O‘zbek tilining izohli lug‘ati: 5 jildlik. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2006–2008. – URL: https://izoh.uz/

17. Qo‘ng‘urov R., Begmatov E., Tojiyev Yo. Nutq madaniyati va uslubiyat asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992. – URL (qidiruv): https://www.google.com/search?q=Qo‘ng‘urov+Begmatov+Tojiyev+Nutq+madaniyati+va+uslubiyat+asoslari

18. Bartsch R. Norms of Language: Theoretical and Practical Aspects. – London; New York: Longman, 1987. – 348 p. – ISBN: 9780582004191. – URL: https://books.google.com/books?id=V2SyAAAAIAAJ.

19. Coseriu E. Sistema, norma y habla. – Montevideo: Universidad de la República, 1952. – URL (qidiruv): https://www.google.com/search?q=Eugenio+Coseriu+Sistema+norma+y+habla+1952

20. Crystal D. The Cambridge Encyclopedia of the English Language. – 2nd ed. – Cambridge: Cambridge University Press, 2003. – URL (qidiruv): https://www.google.com/search?q=David+Crystal+Cambridge+Encyclopedia+English+Language+2nd+edition+2003

21. Egamnazarova D. S. Unraveling Linguistic Deviation: Some Thoughts on the Variances in Language Patterns // Journal of Language and Linguistics. – 2023. – Vol. 6, № 4. – URL (qidiruv): https://www.google.com/search?q=Egamnazarova+Unraveling+Linguistic+Deviation+2023

22. Haugen E. Dialect, Language, Nation // American Anthropologist. – 1966. – Vol. 68, № 4. – P. 922–935. – DOI: 10.1525/aa.1966.68.4.02a00040. – URL: https://doi.org/10.1525/aa.1966.68.4.02a00040.

23. Johnson S. A Dictionary of the English Language: In 2 Vols. – London: W. Strahan, 1755. – URL: https://johnsonsdictionaryonline.com/

24. Labov W. Principles of Linguistic Change. – Vol. 1: Internal Factors. – Oxford; Cambridge, MA: Blackwell, 1994. – 664 p. – ISBN: 9780631179146. – URL: https://www.wiley-vch.de/de/fachgebiete/geistes-und-sozialwissenschaften/principles-of-linguistic-change-volume-1-978-0-631-17914-6.

25. Milroy J., Milroy L. Linguistic Change, Social Network and Speaker Innovation // Journal of Linguistics. – 1985. – Vol. 21, № 2. – P. 339–384. – DOI: 10.1017/S0022226700010306. – URL: https://doi.org/10.1017/S0022226700010306.

26. Peters P. The Cambridge Guide to English Usage. – Cambridge: Cambridge University Press, 2004. – 622 p. – DOI: 10.1017/CBO9780511487040. – URL: https://doi.org/10.1017/CBO9780511487040

Yuklab olishlar

Nashr qilingan

2026-10-05

Qanday havola qilish kerak

ADABIY ME’YORNING BARQARORLIK VA O‘ZGARUVCHANLIK XUSUSIYATLARI. (2026). Ijtimoiy-Gumanitar Sohada Ilmiy-Innovatsion Tadqiqotlar, 3(10), 189-193. https://doi.org/10.67227/jjw6p929