RUS VA O‘ZBEK NASRIDA HISSIYOTLARNING VERBALLASHUVI: MIQDORIY QIYOSIY TAHLIL
DOI:
https://doi.org/10.67227/whaj4692Kalit so‘zlar:
emotiv kontekst, miqdoriy qiyoslash, rus nasri, o‘zbek nasri, milliy o‘ziga xoslik, psixologizm shakllari, resurslari cheklangan tillar.Abstrak
Maqolada ikki adabiy an’anada hissiyotlarning verballashuvini qiyoslash uchun yagona miqdoriy parametrlar tizimi sinovdan o‘tkaziladi. Tadqiqot materiali XXI asr bo‘sag‘asida yaratilgan to‘rtta roman — ikkita rus va ikkita o‘zbek romanidan iborat bo‘lib, ular har bir milliy adabiyot juftligida oilaviy-psixologik va falsafiy-ekzistensial yo‘nalishlar aks etadigan tarzda tanlangan. Dastlabki tanlanmadagi emotiv kontekstlar yetti parametrli tavsiflash tizimi asosida kodlangan va har bir roman uchun oltita integral ko‘rsatkich hisoblab chiqilgan. Muayyan xususiyat bir adabiy an’anaga mansub ikkala muallifni boshqa adabiy an’anaga mansub ikkala muallifdan farqlagan taqdirdagina milliy jihatdan shartlangan deb baholanadi. O‘zbek romanlari juftligi hissiy ifodalarining mutlaq zichligi bo‘yicha rus romanlari juftligidan kam emas, biroq ularda hissiyotlar boshqacha taqsimlangan. Obrazli-ramziy, etiket-formulaviy va diniy belgilar bilan ifodalangan verballashuv o‘zbek romanlarida izchil ravishda yuqoriroq, somatik tasvir esa rus romanlarida ko‘proq uchraydi. Psixologizm shakllarining taqsimoti to‘rtinchi — ramziy-parabolik shaklni ajratishni talab qiladi. Barcha ko‘rsatkichlar dastlabki natijalar hisoblanadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Barrett L. F. How Emotions Are Made: The Secret Life of the Brain. – Boston: Houghton Mifflin Harcourt, 2017. – ISBN: 978-0-544-13331-0. – URL: https://books.google.com/books?id=OK0btAEACAAJ.
2. Есин А. Б. Психологизм русской классической литературы. – М.: Просвещение, 1988. – 176 с. – ISBN: 5-09-000545-1. – URL: https://search.rsl.ru/ru/record/01001408220.
3. Hamdam U. Muvozanat. – Toshkent: Sharq, 2003. – URL (qidiruv): https://www.google.com/search?q=Ulugbek+Hamdam+Muvozanat+2003
4. Kövecses Z. Metaphor and Emotion: Language, Culture, and Body in Human Feeling. – Cambridge: Cambridge University Press, 2000. – URL: https://assets.cambridge.org/052164/1632/excerpt/0521641632_excerpt.pdf.
5. Kuriyozov E., Matlatipov S., Alonso M. A., Gómez-Rodríguez C. Construction and Evaluation of Sentiment Datasets for Low-Resource Languages: The Case of Uzbek // Human Language Technology. Challenges for Computer Science and Linguistics / Ed. by Z. Vetulani, P. Paroubek, M. Kubis. – Cham: Springer, 2022. – Vol. 13212 (Lecture Notes in Computer Science). – P. 232–243. – DOI: 10.1007/978-3-031-05328-3_15. – URL: https://doi.org/10.1007/978-3-031-05328-3_15.
6. Markus H. R., Kitayama S. Culture and the Self: Implications for Cognition, Emotion, and Motivation // Psychological Review. – 1991. – Vol. 98, № 2. – P. 224–253. – DOI: 10.1037/0033-295X.98.2.224. – URL: https://doi.org/10.1037/0033-295X.98.2.224.
7. Пелевин В. Чапаев и Пустота. – М.: Вагриус, 1996. – 400 с. – ISBN: 5-7027-0660-9. – URL: https://fantlab.ru/edition4828.
8. Шаховский В. И. Лингвистическая теория эмоций: монография. – М.: Гнозис, 2008. – 415 с. – ISBN: 978-5-94244-019-0. – URL: https://search.rsl.ru/ru/record/01004109334.
9. Sulton I. Boqiy darbadar. – Toshkent: O‘zbekiston, 2011. – ISBN: 978-9943-01-654-5. – URL: https://ziyosfera.uz/ziyo/Isajon_Sulton.
10. Улицкая Л. Медея и её дети. – М.: Эксмо, 2010. – ISBN: 978-5-699-46319-0. – URL: https://l.livelib.ru/book/20169/editions.
11. Wierzbicka A. Emotions across Languages and Cultures: Diversity and Universals. – Cambridge: Cambridge University Press, 1999. – DOI: 10.1017/CBO9780511521256. – URL: https://doi.org/10.1017/CBO9780511521256.
12. Зализняк А. А., Левонтина И. Б., Шмелёв А. Д. Ключевые идеи русской языковой картины мира. – М.: Языки славянской культуры, 2005. – 540 с. – ISBN: 5-94457-104-7. – URL: https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_002689103/.