PREDIKATIVLIK, PREDIKATSIYA VA POLIPREDIKATIVLIK TUSHUNCHALARINING LINGVISTIK MOHIYATI VA O‘ZARO MUNOSABATI

Mualliflar

DOI:

https://doi.org/10.67227/h8zab315

Kalit so‘zlar:

polipredikativlik, polipredikativ konstruksiya, qiyosiy-tipologik tahlil, korpus lingvistikasi, tertium comparationis, finitivlik, sintaktik integratsiya, propozitsiya, Universal Dependencies, izomorfizm, allomorfizm.

Abstrak

Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi polipredikativ konstruksiyalarni qiyosiy-tipologik hamda korpus asosida tadqiq etishning metodologik modeli ishlab chiqiladi. Turli tizimli tillarning sintaktik hodisalarini bevosita shakliy muvofiqlik asosida qiyoslash bir tilga xos grammatik modelni ikkinchi tilga mezon sifatida tatbiq etish xavfini yuzaga keltirishi asoslanadi. Shu sababli tadqiqotda qiyos asosi — tertium comparationis — propozitsional-semantik, struktur-integrativ va kommunikativ-funksional sathlarning o‘zaro birligi sifatida talqin qilinadi. Polipredikativ konstruksiyalarni aniqlash uchun formal qidiruv va mazmuniy-sintaktik tekshiruvdan iborat ikki bosqichli filtr, ularni tavsiflash uchun esa finitivlik, subyekt munosabati, zamon-modallik mustaqilligi, inkor doirasi, sintaktik aloqa, integratsiya darajasi, semantik munosabat va axborot maqomini birlashtiruvchi ko‘p mezonli kodlash tizimi taklif etiladi. Qiyoslanadigan asl korpus, parallel material va Universal Dependencies tipidagi annotatsiyalangan resurslarning vazifalari o‘zaro farqlanadi. Tadqiqot natijasida korpus ma’lumotlarini qo‘lda verifikatsiya qilish, janriy va davriy muvozanatni saqlash hamda miqdoriy natijalarni lingvistik talqin bilan uyg‘unlashtirish polipredikativ sintaksisning ishonchli qiyosiy tahlili uchun zarur ekanligi asoslanadi.

Yuklashlar

Yuklab olish maʼlumotlari hali mavjud emas.

Havolalar

1. Aijmer K., Altenberg B. Introduction // Advances in Corpus-Based Contrastive Linguistics: Studies in Honour of Stig Johansson / Ed. by K. Aijmer, B. Altenberg. – Amsterdam: John Benjamins, 2013. – P. 1–6. – DOI: 10.1075/scl.54.02intro. – URL: https://doi.org/10.1075/scl.54.02intro

2. Akhundjanova A., Talamo L. Universal Dependencies Treebank for Uzbek // Proceedings of the Third Workshop on Resources and Representations for Under-Resourced Languages and Domains (RESOURCEFUL-2025). – Tallinn, Estonia, 2025. – P. 1–6. – URL: https://aclanthology.org/2025.resourceful-1.1/

3. Akhundjanova A., Akkurt F., Chontaeva B., Eslami S., Çöltekin Ç. Parallel Universal Dependencies Treebanks for Turkic Languages // Proceedings of the Eighth Workshop on Universal Dependencies (UDW, SyntaxFest 2025). – Ljubljana, Slovenia: Association for Computational Linguistics, 2025. – P. 129–136. – URL: https://aclanthology.org/2025.udw-1.14/

4. Biber D. Representativeness in Corpus Design // Literary and Linguistic Computing. – 1993. – Vol. 8, № 4. – P. 243–257. – DOI: 10.1093/llc/8.4.243. – URL: https://doi.org/10.1093/llc/8.4.243

5. de Marneffe M.-C., Manning C. D., Nivre J., Zeman D. Universal Dependencies // Computational Linguistics. – 2021. – Vol. 47, № 2. – P. 255–308. – DOI: 10.1162/coli_a_00402. – URL: https://doi.org/10.1162/coli_a_00402

6. Downing A., Locke P. English Grammar: A University Course. – 2nd ed. – London: Routledge, 2006. – 640 p. – URL: https://books.google.com/books?id=8d2cbgSAxicC

7. Egan T. Tertia Comparationis in Multilingual Corpora // Advances in Corpus-Based Contrastive Linguistics: Studies in Honour of Stig Johansson / Ed. by K. Aijmer, B. Altenberg. – Amsterdam: John Benjamins, 2013. – P. 7–24. – DOI: 10.1075/scl.54.03ega. – URL: https://doi.org/10.1075/scl.54.03ega

8. Granger S., Lefer M.-A. Introduction: A Two-Pronged Approach to Corpus-Based Crosslinguistic Studies // Languages in Contrast. – 2020. – Vol. 20, № 2. – P. 167–183. – DOI: 10.1075/lic.00014.int. – URL: https://doi.org/10.1075/lic.00014.int

Yuklab olishlar

Nashr qilingan

2026-10-05

Qanday havola qilish kerak

PREDIKATIVLIK, PREDIKATSIYA VA POLIPREDIKATIVLIK TUSHUNCHALARINING LINGVISTIK MOHIYATI VA O‘ZARO MUNOSABATI. (2026). Ijtimoiy-Gumanitar Sohada Ilmiy-Innovatsion Tadqiqotlar, 3(10), 151-155. https://doi.org/10.67227/h8zab315