KO‘RISH IMKONIYATI CHEKLANGAN O‘QUVCHILARDA BELGILI VA GRAFIK TASAVVURLARNI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI
DOI:
https://doi.org/10.67227/p7hrs748Kalit so‘zlar:
ko‘rish imkoniyati cheklangan o‘quvchilar, belgili tasavvur, grafik tasavvur, fazoviy tasavvur, taktil idrok, Brayl tizimi, matematik belgilar, maxsus ta’lim, korreksion pedagogika, assistiv texnologiyalar.Abstrak
Vizual idrok fazoviy, ramziy va grafik tasavvurlarni o‘zlashtirishda muhim rol o‘ynaydi. Ko‘rish qobiliyati buzilgan o‘quvchilarda ko‘ruv analizatori faoliyatining cheklanganligi yoki mavjud emasligi taktil (teginish), eshitish va sensor-motor jarayonlarni o‘z ichiga olgan kompensator mexanizmlarning faollashuviga olib keladi. Maxsus pedagogika sohasidagi olimlar ta’kidlaganidek, ko‘zi ojiz o‘quvchilarda fazoviy va ramziy tasavvurlar asosan taktil-motor tajriba orqali shakllanadi, bu esa ixtisoslashtirilgan didaktik yondashuvlarni ishlab chiqishni talab etadi. Ushbu maqolada ko‘rish imkoniyati cheklangan o‘quvchilarda ramziy va grafik tasavvurlarni rivojlantirishning nazariy asoslari, xususan, matematika ta’limiga e’tibor qaratilgan holda ko‘rib chiqiladi. Ramziy tasavvur matematik belgilar, formulalar, algebraik ifodalar va tarkibiy belgilarni tushunish hamda ulardan mustaqil foydalanish qobiliyati sifatida talqin etiladi. Maqolada Brayl tizimining, xususan, olti nuqtali Brayl katagining kasrlar, indekslar, darajalar, integrallar va hosilalar kabi murakkab matematik elementlarni aks ettirishdagi imkoniyatlari va cheklovlari tahlil qilinadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – Yangi tahrir. – 2023-yil 30-aprel. – URL: https://lex.uz/docs/-6445145.
2. O‘zbekiston Respublikasining «Ta’lim to‘g‘risida»gi Qonuni. – 2020-yil 23-sentabr, O‘RQ-637-son. – URL: https://lex.uz/docs/-5013007.
3. O‘zbekiston Respublikasining «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi to‘g‘risida»gi Qonuni. – 1997-yil 29-avgust, 463-I-son. – URL: https://lex.uz/docs/-196944. – Tarixiy hujjat, o‘z kuchini yo‘qotgan.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Qarori. – 2020-yil 13-oktabr, PQ-4860-son. – URL: https://lex.uz/docs/-5044711.
5. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim berishga oid normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash to‘g‘risida»gi Qarori. – 2021-yil 12-oktabr, 638-son. – URL: https://lex.uz/docs/-5679836.
6. Литвак А. Г. Психология слепых и слабовидящих: учебное пособие. – Санкт-Петербург: Изд-во РГПУ им. А. И. Герцена, 1998. – 271 с. – URL: https://pedlib.ru/Books/3/0497/3_0497-1.shtml.
7. Выготский Л. С. Собрание сочинений: в 6 т. Т. 5: Основы дефектологии / под ред. Т. А. Власовой. – Москва: Педагогика, 1983. – 368 с. – URL: https://rusneb.ru/catalog/000201_000064_BJVVV1116469/.
8. Лурия А. Р. Высшие корковые функции человека и их нарушения при локальных поражениях мозга. – 3-е изд. – Москва: Академический проект, 2000. – VI, 504, [1] с. – URL: https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_000663409/.
9. Ананьев Б. Г. Психология чувственного познания. – Москва: Наука, 2001. – 277, [2] с. – URL: https://search.rsl.ru/ru/record/01000719478.
10. Raxmanova V. S. Defektologiya asoslari (korreksion pedagogika): o‘quv qo‘llanma. – 2-nashr. – Toshkent: Niso Poligraf, 2017. – URL: https://lib.jdpu.uz/storage/uploads/files/Defektologiya%20asoslari.pdf.
