KO‘RISHIDA NUQSONI BO‘LGAN BOLALARNI INKLYUZIV TA’LIMGA JALB ETISHNING YUTUQ VA KAMCHILIKLARI (O‘ZBEKISTON SHAROITIDA)
DOI:
https://doi.org/10.67227/76z5r920Kalit so‘zlar:
inklyuziv ta’lim, tiflopedagogika, maxsus pedagogik yordam, moslashtirilgan ta’lim muhiti, Brayl yozuvi, yordamchi texnologiyalar, ijtimoiylashuv, individual yondashuv.Abstrak
Mazkur maqolada O‘zbekiston sharoitida ko‘rishida nuqsoni bo‘lgan bolalarni inklyuziv ta’limga jalb etishning pedagogik, ijtimoiy va tashkiliy jihatlari tahlil qilinadi. Inklyuziv ta’limning bolalar uchun teng ta’lim olish imkoniyatlarini yaratish, ularning ijtimoiylashuvi, mustaqil faoliyat ko‘nikmalari, kommunikativ qobiliyatlari va shaxsiy salohiyatini rivojlantirishdagi ahamiyati ochib beriladi. Shu bilan birga, umumta’lim maktablarining moddiy-texnik bazasi, maxsus pedagogik kadrlar bilan ta’minlanganligi, o‘quv materiallarining moslashtirilishi, raqamli va yordamchi texnologiyalardan foydalanish hamda o‘qituvchilarning kasbiy tayyorgarligi bilan bog‘liq muammolar ko‘rib chiqiladi. Ko‘rish imkoniyati cheklangan o‘quvchilarning individual ta’lim ehtiyojlarini hisobga olish, ta’lim muhitini moslashtirish, maxsus pedagogik yordamni tashkil etish va oila bilan hamkorlikni mustahkamlash yuzasidan takliflar ilgari suriladi. Maqolada inklyuziv ta’lim samaradorligi bolani umumiy ta’lim muhitiga jalb qilish bilangina emas, balki uning mazkur muhitda faol, xavfsiz va sifatli ta’lim olishini ta’minlash bilan belgilanishi asoslanadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. O‘zbekiston Respublikasining «Ta’lim to‘g‘risida»gi Qonuni. – 2020-yil 23-sentabr, O‘RQ-637-son. – URL: LexUZ. lex.uz
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori. – 2020-yil 13-oktabr, PQ-4860-son. – URL: LexUZ. lex.uz
3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim berishga oid normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash to‘g‘risida»gi qarori. – 2021-yil 12-oktabr, 638-son. – URL: LexUZ. lex.uz
4. O‘zbekiston Respublikasining «Nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risida»gi Qonuni. – 2020-yil 15-oktabr, O‘RQ-641-son. – URL: LexUZ. lex.uz
5. Kenjayeva D. Ko‘rishda nuqsonlari bo‘lgan bolalar // Ta’limning zamonaviy transformatsiyasi. – 2025. – J. 16, № 2. – B. 188–196. – URL: Maqola sahifasi. journal-web.uz
6. Hamidova G. F. Umumta’lim maktablari jarayonida eshitishda, ko‘rishda nuqsoni bo‘lgan bolalar va tayanch-harakat a’zolari buzilgan bolalar uchun inklyuziv ta’limni amalga oshirishning ilmiy va uslubiy asoslari // Ilm-fan xabarnomasi. – 2025. – J. 6, № 2. – B. 387–394. – URL: Maqolaning to‘liq matni (PDF). worldlyjournals.com
7. Mirzayeva A., Muxammadjonova I. Ko‘rishida nuqsoni bo‘lgan bolalar bilan olib boriladigan pedagogik ishlar // Modern Science and Research. – 2025. – Vol. 2, No. 4. – P. 1573–1581. – URL: Maqola sahifasi. – DOI: 10.5281/zenodo.15271725. Modern Science and Research
8. Xusniddinova B. Rivojlanishida nuqsoni bor bo‘lgan bolalarni ijtimoiy hayotga tayyorlashda inklyuziv ta’limning o‘rni // Maktabgacha va maktab ta’limi. – 2025. – J. 3, № 6. – URL: Maqola sahifasi. – DOI: 10.5281/zenodo.15649806. maktabgacha-va-maktab-talimi-jurnal.uz
9. United Nations. Convention on the Rights of Persons with Disabilities. – New York: United Nations, 2006. – Article 24: Education. – URL: BMT saytida 24-modda matni. United Nations Enable
10. UNESCO. Guidelines for Inclusion: Ensuring Access to Education for All. – Paris: UNESCO, 2005. – URL: UNESCO raqamli kutubxonasi. unesdoc.unesco.org
11. UNESCO. Policy Guidelines on Inclusion in Education. – Paris: UNESCO, 2009. – URL: UNESCO raqamli kutubxonasi. 177849eng.pdf
12. World Health Organization. World Report on Vision. – Geneva: World Health Organization, 2019. – URL: JSST nashr sahifasi. who.int
13. World Health Organization, World Bank. World Report on Disability. – Geneva: World Health Organization, 2011. – URL: JSST nashr sahifasi. who.int
14. United Nations Children’s Fund (UNICEF). The State of the World’s Children 2013: Children with Disabilities. – New York: UNICEF, 2013. – URL: UNICEF nashr sahifasi. UNICEF
15. Booth T., Ainscow M. Index for Inclusion: Developing Learning and Participation in Schools. – 3rd ed. – Bristol: Centre for Studies on Inclusive Education, 2011. – URL: Kitobning raqamli nusxasi (PDF).