INGLIZ VA O‘ZBEK PAREMIYALARINI LINGVOSEMIOTIK TAHLIL QILISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
DOI:
https://doi.org/10.67227/0yhspb04Kalit so‘zlar:
lingvosemiotika, paremiya, maqol, semiozis, lisoniy belgi, denotat, signifikat, konnotatsiya, semiosfera, madaniy kod, interpretant, qiyosiy tahlil.Abstrak
Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillari paremiologik birliklarining lingvosemiotik mohiyati, semantik tashkil topish qonuniyatlari hamda milliy-madaniy mazmunni reprezentatsiya qilish xususiyatlari qiyosiy aspektda tadqiq etilgan. Tadqiqotning nazariy-metodologik asosini F. de Sossyurning lisoniy belgi nazariyasi, Ch. S. Pirsning triadik semiozis modeli, Yu. M. Lotmanning semiosfera konsepsiyasi va G. L. Permyakovning paremiologik birliklarning mantiqiy-semantik tabiatiga oid qarashlari tashkil etadi. Ingliz va o‘zbek paremiyalarining denotativ, signifikativ va konnotativ mazmuni o‘rtasidagi munosabatlar, obrazli komponentlarning konseptual umumlashtirishdagi funksiyasi hamda aksiologik baholashning shakllanish mexanizmlari qiyosiy-semantik va lingvosemiotik tahlil asosida aniqlashtirilgan. Turli tizimli tillarga mansub maqollarning obrazli motivatsiyasi, semantik invariantlari va kommunikativ yo‘nalishlarini qiyoslash orqali ularning izomorf hamda allomorf xususiyatlari ochib berilgan. Tahlil natijasida paremiologik birliklarning obrazli-strukturaviy, semantik-konseptual va pragmatik-funksional muvofiqligi o‘rtasidagi farqlar asoslangan. Shuningdek, paremiyalarning murakkab belgilik tabiatini izohlashda formal-lisoniy, obrazli-senariy, semantik-konseptual, aksiologik-madaniy va pragmatik-diskursiv qatlamlarni o‘zaro aloqadorlikda o‘rganishga asoslangan integrativ tahlil tartibi taklif etilgan. Olingan natijalar ingliz va o‘zbek paremiyalarining lingvosemiotik xususiyatlarini tizimli tavsiflash, ularning tillararo mazmuniy muvofiqligini aniqlash hamda paremiologik birliklarning lingvomadaniy va pragmatik interpretatsiyasini ilmiy asoslash uchun metodologik ahamiyat kasb etadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. O‘zbek xalq maqollari / tuzuvchilar T. Mirzayev, A. Musoqulov, B. Sarimsoqov. – Toshkent: Sharq, 2005. – 512 b. – URL: Kitobning to‘liq matni (PDF). lib.jdpu.uz
2. Shomaqsudov Sh., Shorahmedov Sh. Hikmatnoma: O‘zbek maqollarining izohli lug‘ati. – Toshkent: O‘zbek sovet ensiklopediyasi Bosh redaksiyasi, 1990. – 526 b. – URL: Indiana universiteti kutubxonasi katalogi. IUCAT South Bend !
3. Shomaqsudov Sh., Shorahmedov Sh. Ma’nolar maxzani (A–H). – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2001. – URL: Termiz davlat pedagogika instituti kutubxonasi katalogi. akbt.terdpi.uz
4. O‘zbek xalq maqollari: ikki tomlik. – 1-tom. – Toshkent: Fan, 1987. – URL: Urganch davlat universiteti kutubxonasi katalogi, 1-tom. akbt.urdu.uz
5. O‘zbek xalq maqollari: ikki tomlik. – 2-tom. – Toshkent: Fan, 1988. – URL: Urganch davlat universiteti kutubxonasi katalogi, 2-tom. akbt.urdu.uz
6. The Oxford Dictionary of Proverbs / ed. by J. Speake. – 6th ed. – Oxford: Oxford University Press, 2015. – URL: Oxford University Press nashr sahifasi. – DOI: 10.1093/acref/9780198734901.001.0001. doi.org
7. The Oxford Dictionary of English Proverbs / rev. by F. P. Wilson. – 3rd ed. – Oxford: Clarendon Press, 1970. – XIX, 930 p. – URL: Folger Shakespeare Library katalogi. catalog.folger.edu
8. Mieder W. Proverbs: A Handbook. – Westport, CT: Greenwood Press, 2004. – URL: Open British National Bibliography katalogi. obnb.uk
9. Пермяков Г. Л. От поговорки до сказки (Заметки по общей теории клише). – Москва: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1970. – URL: Google Books nashr yozuvi. books.google.com
10. Лотман Ю. М. Внутри мыслящих миров. Человек – текст – семиосфера – история. – Москва: Языки русской культуры, 1996. – 464 с. – URL: Moskva davlat psixologiya-pedagogika universiteti kutubxonasi katalogi. Внутри мыслящих миров- Absopac