JAHON VA O‘ZBEK TILSHUNOSLIGIDA FUNKSIONAL SINTAKSIS: NAZARIY TAMOYILLAR VA TAHLIL MEZONLARI
DOI:
https://doi.org/10.67227/erzefe02Kalit so‘zlar:
funksional sintaksis, funksional grammatika, kommunikativ vazifa, axborot strukturasi, tema, rema, so‘z tartibi, o‘zbek tili.Abstrak
Maqolada funksional sintaksisning nazariy asoslari hamda uni o‘zbek tilshunosligi materiallari asosida qo‘llash imkoniyatlari yoritiladi. Sintaktik birliklarni faqat shakliy qurilish bilan cheklamasdan, ularni semantik mazmun, kommunikativ vazifa va nutqiy kontekst birligida tahlil qilish zarurati asoslanadi. Funksional grammatika, axborot strukturasi va diskursga yo‘naltirilgan yondashuvlar qiyosiy jihatdan ko‘rib chiqilib, o‘zbek tilidagi so‘z tartibi, tema-rema munosabati va gapning nutqiy voqelanishi misolida tahlil mezonlari taklif etiladi. Tadqiqot nazariy manbalarni qiyosiy o‘rganish va misollarni kontekstual sharhlashga asoslangan. Natijada funksional sintaksisda shakl, ma’no, kommunikativ maqsad hamda kontekstni o‘zaro bog‘liq omillar sifatida hisobga olish muhimligi ko‘rsatiladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Halliday M. A. K., Matthiessen C. M. I. M. Halliday’s Introduction to Functional Grammar. – 4th ed. – London: Routledge, 2014.
2. Dik S. C. The Theory of Functional Grammar. Part 1: The Structure of the Clause. – 2nd revised ed. – Berlin: Mouton de Gruyter, 1997.
3. Lambrecht K. Information Structure and Sentence Form: Topic, Focus, and the Mental Representations of Discourse Referents. – Cambridge: Cambridge University Press, 1994.
4. Givón T. Syntax: An Introduction. – Vol. 1–2. – Amsterdam: John Benjamins, 2001.
5. Shoabdurahmonov Sh. va boshq. O‘zbek tili grammatikasi. – II tom: Sintaksis. – Toshkent: Fan, 1975.
6. Sayfullayeva R. va boshq. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2009.
7. Mahmudov N. O‘qituvchi nutqi madaniyati. – Toshkent: A. Qodiriy nomidagi xalq merosi nashriyoti, 2007.