DETEKTIV DISKURS BILVOSITA NUTQIY AKTLARNI TADQIQ ETISH MATERIALI SIFATIDA

Mualliflar

DOI:

https://doi.org/10.67227/ek2arg50

Kalit so‘zlar:

detektiv diskurs, bilvosita nutqiy akt, so‘roq, yashirin tahdid, inkor etish imkoniyati, axborot tengsizligi, tarjima.

Abstrak

Detektiv asarlarda qahramonlar ko‘pincha o‘z fikrlarini ochiq ifodalamaydilar: tergovchi savolni ishora orqali beradi, gumon qilinuvchi esa javob berishdan qochadi. Shu sababli detektiv diskurs bilvosita nutqiy aktlarni kuzatish uchun qulay, ammo kam o‘rganilgan material hisoblanadi. Maqolaning maqsadi detektiv matnning qaysi xususiyatlari uni bilvosita nutqiy aktlarni tadqiq etish uchun samarali manbaga aylantirishini asoslashdan iborat. Tadqiqot A. Konan Doylning “Sherlok Xolms sarguzashtlari” to‘plami va K. Sindarovning “Temuriylar kutubxonasining siri” romani materiallari asosida olib borildi. Tahlilda J. Serlning nutqiy aktlar tasnifi, S. Pinkerning inkor etish imkoniyati nazariyasi hamda kontekstual va qiyosiy tahlil usullaridan foydalanildi. Natijalar detektiv syujetning uchta jihati bilvosita nutqiy aktlar uchun qulay sharoit yaratishini ko‘rsatdi: so‘roq vaziyati, ishtirokchilar o‘rtasidagi axborot tengsizligi va ziddiyatli munosabatlar. Bunday sharoitda yashirin tahdid, ishora orqali so‘roq qilish, kinoyali ayblov va chalg‘ituvchi javoblar ko‘p uchraydi. Dastlabki kuzatishlarga ko‘ra, ingliz tilidagi matnda bilvositalik ko‘proq xushmuomalalik shakllari orqali, o‘zbek tilidagi matnda esa milliy muomala odobi va kontekstga tayanish orqali ifodalanadi. Demak, detektiv diskurs bilvosita nutqiy aktlarni ham lingvopragmatik, ham tarjimashunoslik nuqtayi nazaridan o‘rganish uchun asosli material bo‘la oladi.

Yuklashlar

Yuklab olish maʼlumotlari hali mavjud emas.

Havolalar

1. Ruytenbeek N. Indirect Speech Acts. — Cambridge: Cambridge University Press, 2021.

URL: https://doi.org/10.1017/9781108673112. biblio.ugent.be

2. Pinker S., Nowak M. A., Lee J. J. The Logic of Indirect Speech // Proceedings of the National Academy of Sciences. — 2008. — Vol. 105, № 3. — P. 833–838.URL: https://doi.org/10.1073/pnas.0707192105.

Ochiq to‘liq matn. pmc.ncbi.nlm.nih.gov

3. Asher N., Lascarides A. Indirect Speech Acts // Synthese. — 2001. — Vol. 128, № 1–2. — P. 183–228.

URL: https://doi.org/10.1023/A:1010340508140. research.ed.ac.uk

4. Safarov Sh. Pragmalingvistika. — Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2008.

URL: Elektron kitobni ko‘rish va yuklab olish sahifasi. lib.adpi.uz

5. Hakimov M. O‘zbek pragmalingvistikasi asoslari. — Toshkent: Akademnashr, 2013. — 176 b.

URL: https://cspu.uz/ozbek-pragramalingvistikasi-asoslari. — Universitet kutubxonasi sahifasi. cspu.uz

6. 6. Han Danbi. O‘zbek tilida bilvosita nutqiy aktning ifodalanishi // Research and Education. — 2023. — Vol. 2, № 4. — B. 182–184. — URL: https://doi.org/10.5281/zenodo.7858682. zenodo.org

7. Baker M. In Other Words: A Coursebook on Translation. — 3rd ed. — London; New York: Routledge, 2018.

URL: https://routledgetextbooks.com/textbooks/9781138666887/default.php. — Uchinchi nashrning rasmiy qo‘shimcha materiallar sayti. routledgetextbooks.com

Yuklab olishlar

Nashr qilingan

2026-11-05

Qanday havola qilish kerak

DETEKTIV DISKURS BILVOSITA NUTQIY AKTLARNI TADQIQ ETISH MATERIALI SIFATIDA. (2026). Ijtimoiy-Gumanitar Sohada Ilmiy-Innovatsion Tadqiqotlar, 3(11), 98-101. https://doi.org/10.67227/ek2arg50