SHARQ MINIATYURASIDA IDEAL MAKON OBRAZI VA UNING IJTIMOIY-MADANIY TRANSFORMATSIYASI: TILAB MAHMUDOV ESTETIK QARASHLARI ASOSIDA IJTIMOIY-FALSAFIY TAHLIL
DOI:
https://doi.org/10.67227/tep1x475Kalit so‘zlar:
miniatyura, ideal makon, me’moriy obraz, bog‘, geterotopiya, xronotop, madaniy xotira, estetik tafakkur, Tilab Mahmudov, ijtimoiy ideal, madaniy transformatsiya.Abstrak
Maqolada Sharq miniatyura san’atida me’moriy tasvirlar orqali ifodalangan ideal makon obrazi va uning ijtimoiy-madaniy transformatsiyasi ijtimoiy-falsafiy jihatdan tahlil qilinadi. Bog‘, hovuz, ayvon, gumbaz va saroy kabi unsurlar faqat bezak sifatida emas, balki jamiyatning uyg‘unlik, tartib va go‘zallik haqidagi tasavvurlarini ko‘rgazmali shaklda ifodalovchi ramziy tizim sifatida ko‘rib chiqiladi. M. Fukoning geterotopiya, A. Lefevrning makonning ijtimoiy ishlab chiqarilishi, M. Baxtinning xronotop va Ya. Assmanning madaniy xotira konsepsiyalari asosida miniatyuradagi ideal makon ijtimoiy idealning vizual modeli ekanligi asoslab beriladi. Tilab Mahmudovning shakl va mazmun birligi, go‘zallikning shaxs kamolotiga ta’siri hamda milliy estetik tafakkur haqidagi qarashlari tahlilning nazariy mezonlari sifatida qo‘llaniladi. Shuningdek, miniatyuraning saroy kitobat san’atidan zamonaviy madaniy meros va milliy o‘zlik ramziga aylanish jarayoni yoritiladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Пугаченкова Г. А., Галеркина О. И. Миниатюры Средней Азии в избранных образцах (из советских и зарубежных собраний). – Москва: Изобразительное искусство, 1979. – 204 с. – URL: https://ci.nii.ac.jp/ncid/BA76645255. ci.nii.ac.jp
2. UNESCO. Behzad’s Style of Miniature Art // Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity. – 2025. – URL: https://ich.unesco.org/en/RL/behzad-s-style-of-miniature-art-02267. UNESCO Intangible Cultural Heritage
3. Mamadjonova Sh. T. Development and Improvement of Oriental Miniature Art // Oriental Art and Culture. – 2023. – Vol. 4, № 1. – P. 325–329.
4. Tursunova L. Tilab Mahmudovning milliy estetik merosga qo‘shgan hissasi // FarDU ilmiy xabarlari. – 2025. – Vol. 31, № 5. – URL: https://www.sindex.uz/kk/article/63886. sindex.uz
5. Mahmudov T. Go‘zallik va hayot. – Toshkent, 1977. https://ziyosfera.uz/ziyo/Go%E2%80%98zallik. Ziyosfera
6. Mahmudov T. Avesto haqida. – Toshkent: Sharq, 2000. https://erus.uz/index.php/er/article/view/929. erus.uz
7. Mahmudov T. Mustaqillik va ma’naviyat. – Toshkent: Sharq, 2001. https://api.ziyonet.uz/uploads/books/32995/54c3310e86818.pdf. api.ziyonet.uz
8. Mahmudov T. Komillik asrorlari: hayotiy hikmatlar. – Toshkent: Adolat, 2006. – URL (bibliografik qayd): https://api.ziyonet.uz/uploads/books/761935/5ab4efa05e605.pdf. api.ziyonet.uz
9. Grabar O. Mostly Miniatures: An Introduction to Persian Painting. – Princeton: Princeton University Press, 2000. – 168 p. – URL: https://obnb.uk/p11976352-mostly-miniatures-an-introduction-to-persian-painting. books.google.co.uk
10. Sims E., with Marshak B. I., Grube E. J. Peerless Images: Persian Painting and Its Sources. – New Haven; London: Yale University Press, 2002. – URL: https://wellcomecollection.org/works/m3mwth23. Wellcome Collection
11. Titley N. M. Persian Miniature Painting and Its Influence on the Art of Turkey and India: The British Library Collections. – Austin: University of Texas Press, 1984. – URL: https://elibrary.wayne.edu/record=b3035748~S47. elibrary.wayne.edu
12. Stchoukine I. Les peintures des manuscrits tîmûrides. – Paris: Paul Geuthner, 1954. – URL: https://ci.nii.ac.jp/ncid/BA42849662. ci.nii.ac.jp
13. Thackston W. M. A Century of Princes: Sources on Timurid History and Art. – Cambridge, MA: Aga Khan Program for Islamic Architecture, 1989. – URL: https://www.archnet.org/publications/5428. archnet.org
14. Wright E. The Look of the Book: Manuscript Production in Shiraz, 1303–1452. – Washington, DC: Freer Gallery of Art and Arthur M. Sackler Gallery, Smithsonian Institution; Seattle: University of Washington Press, 2012. – URL: https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000621063. catalogue.nli.ie
15. Soucek P. P. An Illustrated Manuscript of al-Biruni’s Chronology of Ancient Nations // The Scholar and the Saint: Studies in Commemoration of Abu’l-Rayhan al-Biruni and Jalal al-Din al-Rumi / ed. by P. J. Chelkowski. – New York: New York University Press, 1975. – P. 103–168. – URL (to‘plam katalogi): https://ci.nii.ac.jp/ncid/BA57323568.
16. Hillenbrand R. The Uses of Space in Timurid Painting // Timurid Art and Culture: Iran and Central Asia in the Fifteenth Century / ed. by L. Golombek, M. Subtelny. – Leiden: Brill, 1992. – P. 76–102. – URL: https://www.academia.edu/38022864/. academia.edu
17. Golombek L. Garden VI. In Persian Art // Encyclopaedia Iranica. – 2000. – Vol. X, Fasc. 3. – P. 310–313. – URL: https://www.iranicaonline.org/articles/garden-vi/. Encyclopaedia Iranica
18. Foucault M. Of Other Spaces / trans. by J. Miskowiec // Diacritics. – 1986. – Vol. 16, № 1. – P. 22–27. – DOI: https://doi.org/10.2307/464648.
19. Lefebvre H. The Production of Space / trans. by D. Nicholson-Smith. – Oxford: Blackwell, 1991. – URL: https://www.mom.arq.ufmg.br/mom/02_arq_interface/1a_aula/the_production_of_space.pdf. The Production Of Space.pdf
20. Бахтин М. М. Формы времени и хронотопа в романе. Очерки по исторической поэтике // Вопросы литературы и эстетики. – Москва: Художественная литература, 1975. – С. 234–407. – URL: https://www.gumer.info/bibliotek_Buks/Literat/baht_form/. электронная библиотека литературоведения
21. Флоренский П. А. Обратная перспектива // Труды по знаковым системам. – Тарту, 1967. – Вып. 3. – С. 381–416. – URL: https://poetica.syllabica.com/fl_persp.html. poetica.syllabica.com
22. Assmann J. Cultural Memory and Early Civilization: Writing, Remembrance, and Political Imagination. – Cambridge: Cambridge University Press, 2011. – DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511996306. doi.org
23. Акимушкина Е. О. Райский сад или поле брани: к проблеме изображения Кабула в персоязычной поэзии X–XVIII вв. // Вестник Московского университета. Серия 13. Востоковедение. – 2020. – № 4. – С. 68–82. – URL: https://oriental-msu.ru/articles/article/26737/. oriental-msu.ru
24. Stierlin H. Persian Art & Architecture. – London: Thames & Hudson, 2012. – ISBN 9780500516423. – URL: https://www.thamesandhudson.com/products/persian-art-architecture. thamesandhudson.com