O‘ZBEK RAQAMLI DISKURSINING KO‘P SATHLI LINGVISTIK TAHLILI: KOMPYUTER VOSITASIDAGI MULOQOTNING GRAFIK, LEKSIK VA SINTAKTIK XUSUSIYATLARI
DOI:
https://doi.org/10.67227/ysrvav74Kalit so‘zlar:
kompyuter vositasidagi muloqot, o‘zbek raqamli diskursi, internet lingvistikasi, kiberpragmatika, errativlar, kod almashinuvi, ellipsis, parsellatsiya, til tejamkorligi.Abstrak
Mazkur maqolada kompyuter vositasidagi muloqot (CMC) doirasida o‘zbek raqamli diskursining ko‘p sathli lingvistik va pragmatik tahlili amalga oshiriladi. Telegram, Instagram va YouTube kabi ommabop platformalardagi tabiiy ravishda shakllangan postlar, izohlar, messenjer xabarlari va onlayn suhbatlardan iborat reprezentativ korpus asosida o‘zbek tilidagi internet muloqotiga xos grafik-orfografik, leksik va sintaktik o‘zgarishlar tadqiq etiladi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, grafik vositalar (harflarni takrorlash, tinish belgilarini ko‘paytirish va emojilardan foydalanish) noverbal muloqot komponentlarining muhim pragmatik o‘rnini bosuvchi vositalar sifatida xizmat qiladi. Leksik birliklar, jumladan, errativlar, neologizmlar, qisqartmalar hamda o‘zbek va ingliz tillari o‘rtasidagi kod almashinuvi til tejamkorligi tamoyili va internet foydalanuvchilarining identikligini aks ettiradi. Sintaktik jihatdan ellipsis, parsellatsiya va fragmentar konstruksiyalar yozma raqamli muhitga moslashgan og‘zaki nutq tuzilmalarini namoyon etadi. Tadqiqot natijalari o‘zbek raqamli diskursi shunchaki imloviy me’yorlardan chekinishlar yig‘indisi emas, balki tilning raqamli muhit cheklovlari va imkoniyatlariga moslashuvining tizimli hamda funksional shakli ekanligini ko‘rsatadi. Shuningdek, maqolada o‘zbek, ingliz va rus tillaridagi raqamli diskurs xususiyatlari qiyosiy tahlil qilinib, global raqamli kommunikatsiya tendensiyalari hamda mahalliy sotsiolingvistik o‘ziga xosliklar yoritiladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Crystal D. Language and the Internet. – 2nd ed. – Cambridge: Cambridge University Press, 2006. – DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511487002. cambridge.org
2. Crystal D. Internet Linguistics: A Student Guide. – London; New York: Routledge, 2011. – URL: https://www.routledge.com/Internet-Linguistics-A-Student-Guide/Crystal/p/book/9780415602686. David Crystal -
3. Evans V. The Emoji Code: The How and Why of Smileys on Your Phone. – London: Michael O’Mara Books, 2017. – URL: https://www.vyvevans.net/the-emoji-code. The Emoji Code
4. Herring S. C. A Faceted Classification Scheme for Computer-Mediated Discourse // Language@Internet. – 2007. – Vol. 4. – URL: https://scholarworks.iu.edu/journals/index.php/li/article/view/37562. Language@Internet
5. Herring S. C., Androutsopoulos J. Computer-Mediated Discourse 2.0 // The Handbook of Discourse Analysis / ed. by D. Tannen, H. E. Hamilton, D. Schiffrin. – 2nd ed. – Wiley Blackwell, 2015. – P. 127–151. – DOI: https://doi.org/10.1002/9781118584194.ch6. onlinelibrary.wiley.com
6. Yus F. Cyberpragmatics: Internet-Mediated Communication in Context. – Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins, 2011. – URL: https://www.benjamins.com/catalog/pbns.213. Francisco Yus
7. van Dijk T. A. (ed.). Discourse as Structure and Process. – London: SAGE Publications, 1997. – URL: https://obnb.uk/p12007773-discourse-as-structure-and-process. obnb.uk
8. Madaminova M. S. Linguopragmatic Features of Syntactic Structures in Uzbek Digital Discourse. – Tashkent: Fan, 2020.
9. Hakimov M. O‘zbek pragmalingvistikasi asoslari. – Toshkent: Akademnashr, 2013. – 176 b. – URL: https://lib.kuaf.uz/literature/show/ozbek-pragmalingvistikasi-asoslari. lib_kuaf_uz
10. Dresner E., Herring S. C. Functions of the Nonverbal in CMC: Emoticons and Illocutionary Force // Communication Theory. – 2010. – Vol. 20, № 3. – P. 249–268. – DOI: https://doi.org/10.1111/j.1468-2885.2010.01362.x. academic.oup.com