INKLYUZIV TA’LIM BITIRUVCHILARINING IJTIMOIY-MEHNAT INTEGRATSIYASINI O‘RGANISHNING SOTSIOLOGIK YONDASHUVLARI
DOI:
https://doi.org/10.67227/q2yxkc15Kalit so‘zlar:
inklyuziv ta’lim, bitiruvchi, ijtimoiy-mehnat integratsiyasi, nogironlikning ijtimoiy modeli, ijtimoiy kapital, ijtimoiy istisno, bandlik, ta’limdan mehnatga o‘tish.Abstrak
Maqolada inklyuziv ta’lim bitiruvchilarining ijtimoiy-mehnat integratsiyasini o‘rganishning nazariy va metodologik asoslari sotsiologik nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Nogironlikning ijtimoiy modeli, ijtimoiy kapital nazariyasi, tizimli-ekologik yondashuv, ijtimoiy istisno va inklyuziya konsepsiyalari hamda ta’limdan mehnatga o‘tish yondashuvi qiyosiy jihatdan ko‘rib chiqiladi. Xorijiy nazariyalar O‘zbekiston sharoitidagi inklyuziv ta’lim, kasbga yo‘naltirish va bandlikni ta’minlash mexanizmlari bilan bog‘liq holda talqin etiladi. Maqolada xalqaro ilmiy adabiyotlar, mahalliy tadqiqotlar, normativ-huquqiy hujjatlar va rasmiy statistik ma’lumotlar tahlil qilinadi. Tadqiqot nazariy va ilmiy adabiyotlar tahliliga asoslangan bo‘lib, uning doirasida empirik so‘rovlar yoki intervyular o‘tkazilmagan.
Yuklashlar
Havolalar
1. Yusupov D., Abdukhalilov A. Barriers to Disability-Inclusive Employment in Uzbekistan: A Pilot Qualitative Study of Disabled People’s Lived Experiences // Journal of International Development. – 2022. – Vol. 34, № 5. – P. 1048–1068. – DOI: https://doi.org/10.1002/jid.3693. onlinelibrary.wiley.com
2. O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi. 2024-yilda amalga oshirilgan ishlar to‘g‘risida ma’lumot. – 2025. – URL: https://gov.uz/oz/uzedu/news/view/141078. tadqiqot.uz
3. Farg‘ona viloyati Maktabgacha va maktab ta’limi boshqarmasi. Vazir soati. – 2025-yil 11-aprel. – URL: https://fargona.uzedu.uz/uz/news/543. fargona.uzedu.uz
4. Subanova B. Q. O‘zbekiston Respublikasida inklyuziv ta’lim olishning huquqiy asoslari // Inter Education & Global Study. – 2025. – Jild 3, № 4. – B. 464–472. – DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.15338346. researcher.uz
5. Shodiyeva D. Q., Kubayeva M. B. O‘zbekistonda inklyuziv ta’limni joriy etishning huquqiy-me’yoriy asoslari // Inter Education & Global Study. – 2025. – Jild 3, № 3. – B. 397–404. – URL: https://cyberleninka.ru/article/n/o-zbekistonda-inklyuziv-ta-limni-joriy-etishning-huquqiyme-yoriy-asoslari/pdf. cyberleninka.ru
6. Azamova N. N. Inklyuziv ta’lim tamoyillari jamiyat taraqqiyotida tutgan o‘rni va roli // Inter Education & Global Study. – 2024. – Jild 2, № 8 (1). – B. 144–150. – URL: https://researcher.uz/uz/article/inklyuziv-ta-lim-tamoyillari-jamiyat-taraqqiyotida-tutgan-o-rni-va-roli-450821. researcher.uz
7. Isakulova N. J. Inklyuziv ta’limning psixologik-pedagogik va tashkiliy shartlari // Inter Education & Global Study. – 2025. – Jild 3, № 4 (1). – B. 91–100. – DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.15519681. Grafiati
8. Sadinova Z. S. Mamlakatimizdagi inklyuziv ta’lim muammolari va ularni hal etish yo‘llari // Inter Education & Global Study. – 2024. – Jild 2, № 8 (1). – B. 417–422. – URL: https://researcher.uz/uz/article/mamlakatimizdagi-inklyuziv-ta-lim-muammolari-va-ularni-hal-etish-yo-llari-252967. researcher.uz
9. Union of the Physically Impaired Against Segregation; Disability Alliance. Fundamental Principles of Disability. – London: UPIAS, 1976. – URL: https://disability-studies.leeds.ac.uk/library/author/upias/. Centre for Disability Studies
10. Oliver M. The Politics of Disablement. – London: Macmillan, 1990. – DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-349-20895-1. link.springer.com
11. Shakespeare T. Disability Rights and Wrongs. – London; New York: Routledge, 2006. – URL: https://search.worldcat.org/title/156792264. WorldCat.org
12. Thomas C. How Is Disability Understood? An Examination of Sociological Approaches // Disability & Society. – 2004. – Vol. 19, № 6. – P. 569–583. – DOI: https://doi.org/10.1080/0968759042000282506.
13. Coleman J. S. Social Capital in the Creation of Human Capital // American Journal of Sociology. – 1988. – Vol. 94, Supplement. – P. S95–S120. – DOI: https://doi.org/10.1086/228943. portal.ujep.cz
14. Bourdieu P. The Forms of Capital // Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education / ed. by J. G. Richardson. – New York: Greenwood Press, 1986. – P. 241–258. – URL: https://www.mom.arq.ufmg.br/mom/02_babel/textos/bourdieu-forms-of-capital.pdf. mom.arq.ufmg.br
15. Bronfenbrenner U. The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and Design. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1979. – URL: https://books.google.com/books?id=pJSV5jsfD8QC. books.google.com
16. OECD. Disability, Work and Inclusion: Mainstreaming in All Policies and Practices. – Paris: OECD Publishing, 2022. – 269 p. – DOI: https://doi.org/10.1787/1eaa5e9c-en. OECD