UMUMIY O‘RTA TA’LIM MAKTABLARIDA SUN’IY INTELLEKT SAVODXONLIGINI SHAKLLANTIRISHNING PEDAGOGIK MODELI
DOI:
https://doi.org/10.67227/r5rr5y94Kalit so‘zlar:
sun’iy intellekt savodxonligi, pedagogik model, umumiy o‘rta ta’lim, raqamli kompetensiya, algoritmik fikrlash, generativ sun’iy intellekt, tanqidiy fikrlash, axborot xavfsizligi, informatika ta’limi.Abstrak
Maqolada umumiy o‘rta ta’lim maktablarida o‘quvchilarning sun’iy intellekt (SI) savodxonligini shakllantirishga qaratilgan pedagogik modelning nazariy asoslari, tarkibiy qismlari va uni amalga oshirish mexanizmlari yoritiladi. SI savodxonligi texnologiyadan oddiy foydalanish ko‘nikmasi sifatida emas, balki SI tizimlarining ishlash tamoyillarini tushunish, natijalarni tanqidiy baholash, vazifalarni maqsadga muvofiq hal etish, texnologiyadan ijodiy foydalanish va etik mas’uliyatni anglashni birlashtiruvchi kompetensiyalar majmui sifatida talqin qilinadi. Xalqaro tavsiyalar, O‘zbekiston Respublikasining ta’lim va raqamli rivojlanishga oid normativ-huquqiy hujjatlari hamda xorijiy, Rossiya va O‘zbekiston olimlarining pedagogik qarashlari tahlili asosida maqsadli, mazmuniy, jarayonli, tashkiliy-pedagogik va diagnostik-baholash komponentlaridan iborat model taklif etiladi. Modelni amaliyotga joriy etish uchun dars bosqichlari, fanlararo integratsiya usullari, namunaviy topshiriqlar, baholash mezonlari va xavfsiz foydalanish qoidalari tavsiflanadi. Maqola nazariy-metodik xarakterga ega bo‘lib, unda o‘tkazilmagan tajriba-sinov natijalari haqida da’vo qilinmaydi.
Yuklashlar
Havolalar
1. OECD, European Union. Empowering Learners for the Age of AI: An AI Literacy Framework for Primary and Secondary Education. – Paris: OECD Publishing, 2026. – DOI: https://doi.org/10.1787/65cd27d4-en. OECD
2. Miao F., Holmes W. Guidance for Generative AI in Education and Research. – Paris: UNESCO, 2023. – DOI: https://doi.org/10.54675/EWZM9535. unesdoc.unesco.org
3. Vuorikari R., Kluzer S., Punie Y. DigComp 2.2: The Digital Competence Framework for Citizens – With New Examples of Knowledge, Skills and Attitudes. – Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2022. – DOI: https://doi.org/10.2760/115376. publications.jrc.ec.europa.eu
4. O‘zbekiston Respublikasining «Ta’lim to‘g‘risida»gi Qonuni. – 2020-yil 23-sentabr, O‘RQ-637-son // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-5013007 (murojaat sanasi: 14.10.2026).
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «“Raqamli O‘zbekiston — 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Farmoni. – 2020-yil 5-oktabr, PF-6079-son // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/uz/acts/-5030957 (murojaat sanasi: 14.10.2026).
6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Sun’iy intellekt texnologiyalarini jadal joriy etish uchun shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori. – 2021-yil 17-fevral, PQ-4996-son // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/5297046 (murojaat sanasi: 14.10.2026). lex.uz
7. Wing J. M. Computational Thinking // Communications of the ACM. – 2006. – Vol. 49, № 3. – P. 33–35. – DOI: https://doi.org/10.1145/1118178.1118215. doi.org
8. Роберт И. В. Теория и методика информатизации образования (психолого-педагогический и технологический аспекты). – 3-е изд. – Москва: ИИО РАО, 2010. – 356 с. – URL: https://robert-school.ru/iio/pages/educational/n_m_liter/year_2010/robert_teoria_inf/. robert-school.ru
9. Педагогические технологии дистанционного обучения: учебное пособие / под ред. Е. С. Полат. – Москва: Академия, 2006. – 400 с. – URL: https://rusneb.ru/catalog/010003_000061_0005e87af4dd60bb0c085762bb772f11/. rusneb.ru
10. Begimqulov U. Sh. Pedagogik ta’limda zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etishning ilmiy-nazariy asoslari. – Toshkent: Fan, 2007.
11. Abduqodirov A. A., Pardayev A. X. Pedagogik texnologiyalarga oid ilmiy-uslubiy asoslar va amaliy tavsiyalar. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2012.
12. Ishmuhamedov R., Abduqodirov A., Pardayev A. Ta’limda innovatsion texnologiyalar. – Toshkent: Iste’dod, 2008. – 180 b. – URL: https://akbt.tkti.uz/uz/books/6286. akbt.tkti.uz
13. Papert S. Mindstorms: Children, Computers, and Powerful Ideas. – New York: Basic Books, 1980. – URL: https://books.google.com/books?id=uagfAQAAIAAJ. books.google.com
14. Holmes W., Bialik M., Fadel C. Artificial Intelligence in Education: Promises and Implications for Teaching and Learning. – Boston: Center for Curriculum Redesign, 2019. – URL: https://curriculumredesign.org/our-work/artificial-intelligence-in-education/ai-in-education-2/. Education for the Age of AI
15. Bruner J. S. The Process of Education. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1960. – URL: https://kansalliskirjasto.finna.fi/Record/helka.991870663506253. Kansalliskirjaston hakupalvelu