INKLYUZIV TA’LIM IJTIMOIY DAVLATNING USTUVOR YO‘NALISHI SIFATIDA: XALQARO TAJRIBA VA O‘ZBEKISTON UCHUN TAKLIFLAR

Mualliflar

DOI:

https://doi.org/10.67227/jwvx3k94

Kalit so‘zlar:

inklyuziv ta’lim, ijtimoiy davlat, inklyuziv pedagogika, oliy ta’lim, nogironlikning ijtimoiy modeli, oqilona moslashuv, o‘qituvchining kasbiy rivojlanishi, xalqaro tajriba.

Abstrak

Maqolada inklyuziv ta’lim 2023-yilda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida mustahkamlangan ijtimoiy davlat tamoyilining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida tahlil qilinadi. Buyuk Britaniya oliy ta’lim tizimida inklyuziv pedagogikani qo‘llab-quvvatlovchi mexanizmlar va uni amalga oshirishdagi to‘siqlar O‘zbekistonning huquqiy-institutsional bazasi bilan qiyosiy tahlil qilinadi. Shuningdek, xalqaro tajriba asosida O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida inklyuziv o‘qitishni rivojlantirish va uning samaradorligini oshirish bo‘yicha takliflar ilgari suriladi.

Yuklashlar

Yuklab olish maʼlumotlari hali mavjud emas.

Havolalar

1. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. – 2023-yil 30-aprel // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/6445145.

2. Shavkat Mirziyoyev alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarni ta’lim va ijtimoiy xizmatlar bilan qamrab olish bo‘yicha takliflar bilan tanishdi // Spot.uz. – 2026-yil 3-avgust. – URL: https://www.spot.uz/oz/2026/08/03/children-disabilities/.

3. Oliver M. The Social Model of Disability: Thirty Years On // Disability & Society. – 2013. – Vol. 28, № 7. – P. 1024–1026. – DOI: https://doi.org/10.1080/09687599.2013.818773.

4. Florian L., Black-Hawkins K. Exploring Inclusive Pedagogy // British Educational Research Journal. – 2011. – Vol. 37, № 5. – P. 813–828. – URL: https://www.jstor.org/stable/23077052.

5. Stentiford L., Koutsouris G. What Are Inclusive Pedagogies in Higher Education? A Systematic Scoping Review // Studies in Higher Education. – 2021. – Vol. 46, № 11. – P. 2245–2261. – DOI: https://doi.org/10.1080/03075079.2020.1716322.

6. Gibson S. When Rights Are Not Enough: What Is? Moving Towards New Pedagogy for Inclusive Education Within UK Universities // International Journal of Inclusive Education. – 2015. – Vol. 19, № 8. – P. 875–886. – DOI: https://doi.org/10.1080/13603116.2015.1015177.

7. United Nations. Convention on the Rights of Persons with Disabilities. – New York: United Nations, 2006. – URL: https://social.desa.un.org/issues/disability/crpd/convention-on-the-rights-of-persons-with-disabilities-crpd.

8. Convention on the Rights of Persons with Disabilities Enters into Force in Uzbekistan // Kun.uz. – 2021-yil 29-iyul. – URL: https://kun.uz/en/news/2021/07/29/convention-on-the-rights-of-persons-with-disabilities-enters-into-force-in-uzbekistan.

9. Mamadjanov J. Inclusive Pedagogy in UK Higher Education: An Extended Literature Review of Opportunities and Challenges for Teaching Staff: MSc (Educational Studies) dissertation. – Glasgow: University of Glasgow, 2025. – 76 p. – Nashr etilmagan.

10. O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 23-sentabrdagi O‘RQ-637-son «Ta’lim to‘g‘risida»gi Qonuni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/5013007.

11. O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 15-oktabrdagi O‘RQ-641-son «Nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risida»gi Qonuni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/5049511.

12. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-oktabrdagi PQ-4860-son «Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/5044745.

13. Inklyuziv ta’lim sinflari mavjud maktablar sonini 3 mingdan oshirish rejalashtirilgan // O‘zA. – 2026. – URL: https://uza.uz/ar/posts/inklyuziv-talim-sinflari-mavjud-maktablar-sonini-3-mingdan-oshirish-rejalashtirilgan_897953.

14. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-dekabrdagi 818-son «Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga sifatli ta’lim olish imkoniyatini yaratish, ularni jamiyatga integratsiya qilish va individual rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/uz/docs/-7942665.

15. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 4-avgustdagi PQ-292-son «Alohida ta’limga ehtiyoji bo‘lgan bolalarni ta’lim va ijtimoiy xizmatlar bilan qamrab olish tizimini takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/8375051.

16. Equality Act 2010, c. 15. – London: The Stationery Office, 2010. – URL: https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2010/15/contents.

17. Department for Education. Inclusive Teaching and Learning in Higher Education as a Route to Excellence. – London: Department for Education, 2017. – URL: https://www.gov.uk/government/publications/inclusive-teaching-and-learning-in-higher-education.

18. McDuff N., Hughes A., Tatam J., Morrow E., Ross F. Improving Equality of Opportunity in Higher Education Through the Adoption of an Inclusive Curriculum Framework // Widening Participation and Lifelong Learning. – 2020. – Vol. 22, № 2. – P. 83–121. – DOI: https://doi.org/10.5456/wpll.22.2.83.

19. Kneale P. E., Collings J. Towards Inclusive Assessment: The Journey at the University of Plymouth // Diversität lernen und lehren – ein Hochschulbuch / Hrsg. N. Auferkorte-Michaelis, F. Linde. – Opladen: Barbara Budrich, 2018. – S. 31–43. – DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctvbkjx58.5.

20. Evans C., Zhu X. The Disability Inclusion Institutional Framework. – University of Lincoln; University of Southampton, 2022. – URL: https://inclusivehe.org/disability-inclusion/.

21. Atanasova D., Papen U. UK University Teachers on Inclusive Education: Conceptualisations, Practices, Opportunities and Challenges // Studies in Higher Education. – 2025. – DOI: https://doi.org/10.1080/03075079.2025.2455431.

22. Tabacaru Dumitru C., Stan M. M., Langa C., Dumitru G. Teachers’ Readiness to Support Effective Inclusion of Students with Specific Learning Disorders in Higher and Adult Education // Journal of Educational Sciences & Psychology. – 2022. – Vol. XII, № 2. – P. 18–33. – DOI: https://doi.org/10.51865/JESP.2022.2.04.

23. Wray M. Additional Support Services and the Utilisation of Teaching Assistants in University Settings: Dissuading Inclusive Practice or Improving Academic Outcomes? // Support for Learning. – 2021. – Vol. 36, № 1. – P. 102–115. – DOI: https://doi.org/10.1111/1467-9604.12345.

24. Kendall L. Supporting Students with Disabilities Within a UK University: Lecturer Perspectives // Innovations in Education and Teaching International. – 2018. – Vol. 55, № 6. – DOI: https://doi.org/10.1080/14703297.2017.1299630.

25. Nogironligi bo‘lgan shaxslarni oliy ta’lim muassasalariga qabul qilishda beriladigan imtiyozlar // Advice.uz huquqiy maslahat portali [Elektron resurs]. – URL: https://www.advice.uz/oz/document/4154.

26. Yangi Konstitutsiya: 10 ta asosiy o‘zgarish // Kun.uz. – 2023-yil 2-may. – URL: https://kun.uz/news/2023/05/02/yangi-konstitutsiya-10-ta-asosiy-ozgarish.

Yuklab olishlar

Nashr qilingan

2026-11-05

Qanday havola qilish kerak

INKLYUZIV TA’LIM IJTIMOIY DAVLATNING USTUVOR YO‘NALISHI SIFATIDA: XALQARO TAJRIBA VA O‘ZBEKISTON UCHUN TAKLIFLAR. (2026). Ijtimoiy-Gumanitar Sohada Ilmiy-Innovatsion Tadqiqotlar, 3(11), 208-212. https://doi.org/10.67227/jwvx3k94