ERON ISLOM RESPUBLIKASI HUKUMATINING AFG‘ON QOCHOQLARIGA OID SIYOSATI: MUAMMOLAR VA ISTIQBOLLAR
DOI:
https://doi.org/10.67227/a7qf5x23Kalit so‘zlar:
Eron Islom Respublikasi, Afg‘oniston, afg‘on qochqinlari, migratsiya siyosati, deportatsiya, milliy xavfsizlik, ijtimoiy integratsiya, mehnat migratsiyasi, Omoyish (Amayesh) tizimi.Abstrak
Ushbu ilmiy maqolada Eron Islom Respublikasi hukumatining afg‘on qochqinlariga nisbatan olib borayotgan migratsiya siyosati, uning huquqiy va ijtimoiy-iqtisodiy asoslari hamda mintaqaviy xavfsizlikka ta’siri tizimli ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida Eron Islom Respublikasi hududida istiqomat qilayotgan afg‘on qochqinlarining huquqiy maqomi, ta’lim va sog‘liqni saqlash xizmatlaridan foydalanish imkoniyatlari, mehnat bozoridagi ishtiroki hamda migratsiya jarayonlarini tartibga solishning huquqiy mexanizmlari batafsil o‘rganiladi. Maqolada Eron tomonidan amalga oshirilayotgan deportatsiya siyosati, noqonuniy migratsiya va milliy xavfsizlik o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik, shuningdek, mazkur ijtimoiy-siyosiy jarayonlarning mamlakat ichki barqarorligi hamda mintaqaviy xavfsizlikka ta’siri ilmiy nuqtayi nazardan baholanadi. Shuningdek, davlat tomonidan joriy etilgan Omoyish (Amayesh) tizimining o‘ziga xos xususiyatlari va uning migratsiya jarayonlarini nazorat qilishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari asosida Eron Islom Respublikasining migratsiya siyosatidagi mavjud tizimli muammolar aniqlanib, ushbu sohani takomillashtirish, ijtimoiy integratsiya jarayonlarini jadallashtirish hamda mehnat migratsiyasini samarali tartibga solishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar va istiqbolli strategik tavsiyalar ishlab chiqiladi. Mazkur maqola migratsiya siyosati va mintaqaviy xavfsizlik masalalarini o‘rganuvchi tadqiqotchilar hamda mutaxassislar uchun ilmiy ahamiyat kasb etadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Saidi S. A Critical Review of Iran’s Immigration Policies Toward Afghans: Providing an Alternative Path // Quarterly Journal of Social Sciences. – 2025. – Vol. 32, № 110.
2. Мамажонова М. Х. Афганские беженцы в Иране: угроза или возможность для внутренней безопасности // XXI asr: fan va ta’lim masalalari. – Toshkent, 2025. – № 3. – С. 576–582.
3. Федорова И. Е. Ирано-афганские отношения на современном этапе // Восток. Афро-азиатские общества: история и современность. – Москва, 2020. – № 5. – С. 135–141.
4. Барья С. Афганистан и Иран: исторические предпосылки и современные отношения // Евразийский Союз: вопросы международных отношений. – Москва, 2021. – № 5 (39). – С. 413–418.
5. Карпов Д. А. О динамике ирано-афганских отношений: аналитический материал по материалам Observer Research Foundation (India). – 2023. – 21 апреля.
6. Axmadjonov N. B. Afg‘oniston Islom Respublikasi va Eron Islom Respublikasi munosabatlarida tashqi siyosat strategiyasi // «Ilm-fan muammolari tadqiqotchilar talqinida» mavzusidagi respublika ilmiy konferensiyasi materiallari. – Toshkent, 2024. – B. 129–133.
7. Abdurasulov J. A. O‘zbekiston Respublikasi tashqi siyosiy vektorida Afg‘onistondagi hokimiyat o‘zgarishining (iqtisodiy, siyosiy va gumanitar) o‘rni // Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi materiallari. – Toshkent, 2023. – B. 139–147.
8. Qalandarov O‘. F. Eron va Tolibon o‘rtasidagi siyosiy munosabatlarning evolyutsiyasi // XXI asr: fan va ta’lim masalalari. – Toshkent, 2025. – № 2. – B. 306–313.
9. Nurmetov Sh. M. Eron tashqi siyosatida Afg‘onistonning geosiyosiy va geoiqtisodiy ahamiyati // «Yosh eronshunoslar» ilmiy maqolalar to‘plami. – Toshkent: Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti, 2024. – B. 123–129.
10. Хакпанах Д. Политика Ирана в контексте афганского кризиса после 2021 г. // Россия и мир: научный диалог. – 2023. – № 2 (8). – С. 107–117. – DOI: https://doi.org/10.53658/RW2023-3-2(8)-107-117.
11. Sanetullayeva G. K. Afg‘oniston–Eron munosabatlarida suv omilining siyosiylashuvi va diplomatik muammolar // Образование, наука и инновационные идеи в мире. – 2026. – № 93. – Ч. 4. – B. 413–419.
12. Нессар О. М. Афгано-иранские отношения при власти «Талибана» // Вестник РГГУ. Серия: Политология. История. Международные отношения. – 2025. – № 6. – С. 84–104. – DOI: https://doi.org/10.28995/2073-6339-2025-6-84-104.
13. مقام ایرانی: ۵ میلیون مهاجر افغانستان در ایران حضور دارند // Amu TV [Elektron resurs]. – 16.12.2025. – URL: https://amu.tv/fa/219654/ (murojaat sanasi: 29.01.2026).
14. شرایط جدید کار اتباع افغان در ایران اعلام شد // Tabnak [Elektron resurs]. – 19.12.2025. – URL: https://www.tabnak.ir/fa/news/1346737 (murojaat sanasi: 03.02.2026).
15. جمهوری اسلامی: در وضعیت «نه جنگ، نه صلح» هستیم / هر رخنه امنیتی داخلی میتواند به اهرمی برای ضربه خارجی تبدیل شود / باید مسئله اتباع غیرمجاز را بازتعریف کنیم // Eghtesad News [Elektron resurs]. – 17.12.2025. – URL: https://www.eghtesadnews.com/ (murojaat sanasi: 20.03.2026).
16. Ян Эгеланн: Миллионы афганских беженцев в Иране нуждаются в срочной помощи // Karavan Info [Электронный ресурс]. – 01.06.2026. – URL: https://caravan-info.pro/jan-jegelann-milliony-afganskih-bezhencev-v-irane-nuzhdajutsja-v-srochnoj-pomoshhi/ (дата обращения: 25.06.2026).