TURKIYA TARIXSHUNOSLIGIDA CHIG‘ATOY ULUSI DAVRIDA MOVAROUNNAHRDA ILM-FAN VA TA’LIM TIZIMI
DOI:
https://doi.org/10.67227/7mp73031Kalit so‘zlar:
Chig‘atoy ulusi, Kafali, Tosun, Tahtali, Chinar, Orta, Karadovut, Eryilmaz, Movarounnahr, madrasa, tasavvuf, islomlashuv, Yalavochlar.Abstrak
Maqolada XXI asrda olib borilgan tadqiqotlar asosida Chig‘atoy ulusi (1227–1345) davrida Movarounnahrda ilm-fan va ta’lim tizimining holati tahlil qilinadi. Tadqiqot tarixshunoslik tahlili, qiyosiy-tarixiy usul, tahlil va manbashunoslik tanqidi metodlariga asoslanadi. Tahlil natijalariga ko‘ra, turkiyalik tadqiqotchilarning ilmiy izlanishlarida Chig‘atoy ulusi hukmdorlari ilm-fanning homiylari sifatida namoyon bo‘lmagani qayd etiladi. Ilmiy-ma’rifiy hayot shahar jamoalari, vaqf mulklari, madrasa va xonaqohlar, oilaviy ilmiy an’analar (Sadr ash-Sharia va Mahbubiylar avlodlari) hamda mahalliy musulmon amaldorlar (Yalavochlar oilasi avlodlari) faoliyati orqali saqlanib qolgan. Islomlashuv jarayoni ulusning dastlabki davrlarida sust va notekis kechib, asosan quyidan yuqoriga yo‘nalgan. Madrasalardagi ta’lim tizimi va o‘qitish jarayonining holati yetarlicha o‘rganilmagan masala sifatida qolmoqda. Shuningdek, dunyoviy fanlarning rivojlanishiga oid maxsus tadqiqotlar amalga oshirilmagani ta’kidlanadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Eryılmaz İ. Çağatay Hanlığı Döneminde Moğollar Arasında İslamiyet // Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi (UTAD). – 2021. – Cilt 5, Sayı 1. – S. 1–24. – URL: https://dergipark.org.tr/tr/pub/utad/article/950643.
2. Kafalı M. Çağatay Hanlığı (1227–1345). – Ankara: Berikan Yayınevi, 2005. – 290 s. – URL: https://turkistanilibrary.com/tr/content/cagatay-hanligi-1227-1345.
3. Karadavut İ. Sadrüşşeria Ubeydullah b. Mes’ud’un Akıl Anlayışı: Yüksek Lisans Tezi. – Yozgat: Yozgat Bozok Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019. – 115 s. – URL: https://avesis.bozok.edu.tr/yonetilen-tez/03cd8ea7-3b84-4e82-9ce6-48a930b1ef82/sadrusseria-ubeydullah-b-mesudun-akil-anlayisi.
4. Orta F. Çağatay Hanlığı’nda Gelenek ve Değişim: Tarmaşirin Han Dönemi: Yüksek Lisans Tezi. – Aydın: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019. – 128 s. – URL: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4571099.
5. Tahtalı B. S. Çağatay Hanlığı’nda Müslüman ve Türk Devlet Adamları // I. Uluslararası İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Kongresi Bildiriler Kitabı (23–25 Kasım 2018). – İstanbul, 2018. – S. 1058–1066. – URL: https://indexive.com/uploads/papers/pap_indexive15944031022147483647.pdf.
6. Tosun N. Orta Asya’da Tasavvuf. – Ankara: Türkistan Araştırmaları, 2012. – URL: https://isamveri.org/pdfdrg/D226857/2012/2012_TOSUNN.pdf.
7. Çınar O. Çağatay Devleti Zamanında Türkistan’ın Siyasî, Askerî ve Sosyal Durumu: Doktora Tezi. – İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019. – 324 s. – URL: https://acikerisim.msgsu.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.14124/2811/550824.pdf?sequence=1&isAllowed=y.
8. Ulashova S. U. Chig‘atoy ulusi tarixining Turkiyada o‘rganilishi // Sohibqiron yulduzi. – 2024. – № 3 (56). – B. 220–227. – URL: https://www.academia.edu/126298486/Chig_atoy_ulusi_tarixining_Turkiyada_o_rganilishi.