UCHTEPA-2 ARXEOLOGIK YODGORLIGINING QUYI QATLAMIDA UCHRATILGAN OCHIQ VA YOPIQ TURDAGI BA’ZI IDISHLARNING TIPOLOGIYASI VA QIYOSIY TAHLILI
DOI:
https://doi.org/10.67227/pey44f36Kalit so‘zlar:
Uchtepa-2, arxeologik yodgorlik, stratigrafiya, kulolchilik mahsulotlari, kosa, yopiq turdagi idishlar, loy, Axsikent, Mingtepa, Eylaton.Abstrak
Mazkur maqolada Uchtepa–Buloqmozor majmuasiga kiruvchi Uchtepa-2 arxeologik yodgorligining quyi stratigrafik qatlamidan aniqlangan kulolchilik buyumlari, xususan, ochiq (piyola) va yopiq (kosa) turdagi idishlarning tipologiyasi hamda qiyosiy tahlili yoritilgan. Tadqiqotlar natijasida yodgorlik uchta madaniy qatlamdan iborat ekanligi aniqlanib, eng quyi qatlam sopollari asosida hududning miloddan avvalgi III–II asrlardan boshlab o‘zlashtirilgani ilmiy jihatdan asoslangan. Maqolada sopol buyumlarning shakliy xususiyatlari, texnologik ishlov berish darajasi, angob berish usullari va xomashyo tarkibi tahlil qilingan. Shuningdek, aniqlangan idishlarning Farg‘ona vodiysidagi boshqa arxeologik yodgorliklar (Mingtepa, Axsikent, Eylaton, Kuyultepa va boshqalar) materiallari bilan tipologik o‘xshashliklari qiyosiy jihatdan ko‘rsatilib, ularning madaniy-xronologik o‘rni belgilangan. Tadqiqot natijalari hududda antik davr kulolchilik an’analari va ishlab chiqarish texnologiyalarining rivojlanish bosqichlarini aniqlashda muhim ilmiy ahamiyat kasb etadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Istaxriy. Kitab al-Masalik val-mamalik: Yo‘llar va o‘lkalar kitobi. Xuroson va Movarounnahr / tadqiqot, arab tilidan tarjima, izoh va ko‘rsatkichlar muallifi R. T. Xudayberganov; mas’ul muharrir D. Yu. Yusupova. – Toshkent: Fan, 2019. – B. 181–182. – URL: https://www.scribd.com/document/988018172/Istaxriy-2. PDF
2. Asqarov A. O‘zbek xalqining kelib chiqish tarixi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2015. – B. 261. – URL: https://akbt.urdu.uz/uz/books/424.
3. Кудратов С. С. Поселения левобережья р. Нарын в Фергане (III в. до н. э. – V в. н. э.): дис. … канд. ист. наук. – Санкт-Петербург, 1992. – С. 207, 225, 230. – Рис. 25.5; 43.9–10; 48.1. – URL (avtoreferat matni): https://cheloveknauka.com/poseleniya-levoberezhya-r-naryn-v-fergane-iii-v-do-n-e-v-v-n-ne. V в. н.нэ.)
4. Матбабаев Б. Х., Чен Линг, Исамиддинов М. Х., Алохунов А., Абдулгазиева Б., Илясова С., Хошимов Х. Археологические работы на городище Мингтепа // Археологические исследования в Узбекистане в 2012 году. – Самарканд, 2013. – Вып. 9. – С. 95. – Рис. 3.1. – URL: https://www.academia.edu/87827500. academia.edu
5. Исамиддинов М. Х., Матбабаев Б. Х., Кучкаров Т. Предварительное изучение керамики поселения Куюлтепа Северной Ферганы // История материальной культуры Узбекистана. – Ташкент: Фан, 1983. – Вып. 18. – С. 92. – Рис. 1.А-2.2. – URL (bibliografik tasdiq): https://slib.uz/ru/article/19138. slib.uz
6. Абдулгазиева Б. Исследование поселения Султанабад // Средняя Азия: археология, история, культура: материалы международной конференции, посвящённой 50-летию научной деятельности Г. В. Шишкиной. – Москва: Государственный музей Востока, 2000. – С. 14. – Рис. 1.11. – URL (to‘plam): https://marakandiy.uz/ru/book/srednyaya-aziya-arheologiya-istoriya-kultura-523. marakandiy.uz
7. Матбабаев Б. Х. и др. Археологические работы на городище Мингтепа // Археологические исследования в Узбекистане в 2012 году. – Самарканд, 2013. – Вып. 9. – С. 95. – Рис. 3.6. – URL: https://www.academia.edu/87827500.
8. Исамиддинов М. Х., Матбабаев Б. Х., Кучкаров Т. Предварительное изучение керамики поселения Куюлтепа Северной Ферганы // История материальной культуры Узбекистана. – Ташкент: Фан, 1983. – Вып. 18. – С. 92. – Рис. 1.Б-1.1. – URL (bibliografik tasdiq): https://slib.uz/ru/article/19138.
9. Горбунова Н. Г., Козенкова В. И. Сым-тепе – поселение в Фергане // Археологический сборник Государственного Эрмитажа. – Ленинград: Аврора, 1974. – Вып. 16. – С. 99. – Рис. 6.1. – URL: https://www.academia.edu/121864690. academia.edu
10. Абдулгазиева Б. Исследование поселения Султанабад // Средняя Азия: археология, история, культура. – Москва: Государственный музей Востока, 2000. – С. 14. – Рис. 1.15. – URL (to‘plam): https://marakandiy.uz/ru/book/srednyaya-aziya-arheologiya-istoriya-kultura-523.
11. Матбабаев Б. Х. и др. Археологические работы на городище Мингтепа // Археологические исследования в Узбекистане в 2012 году. – Самарканд, 2013. – Вып. 9. – С. 95. – Рис. 3.4. – URL: https://www.academia.edu/87827500.
12. Анарбаев А. А. Ахсикет – столица древней Ферганы. – Ташкент: Tafakkur, 2013. – С. 371. – Табл. I.3. – URL https://archaeology.uz/storage/images/posts/Ilmiy%20xaoliyat/Ipak%20yuli%20bulimi/Anarbaev.pdf. archaeology.uz
13. Кудратов С. С. Поселения левобережья р. Нарын в Фергане (III в. до н. э. – V в. н. э.): дис. … канд. ист. наук. – Санкт-Петербург, 1992. – С. 223. – Рис. 41.5. – URL (avtoreferat matni): https://cheloveknauka.com/poseleniya-levoberezhya-r-naryn-v-fergane-iii-v-do-n-e-v-v-n-ne.
14. Горбунова Н. Г., Козенкова В. И. Сым-тепе – поселение в Фергане // Археологический сборник Государственного Эрмитажа. – Ленинград: Аврора, 1974. – Вып. 16. – С. 99. – Рис. 6.1. – URL: https://www.academia.edu/121864690.
15. Анарбаев А. А. Ахсикет – столица древней Ферганы. – Ташкент: Tafakkur, 2013. – С. 371. – Табл. I.3. – URL (bibliografik tasdiq): https://www.uzbekembassy.in/information-on-ahsikent/. uzbekembassy
16. Матбабаев Б. Х. и др. Археологические работы на городище Мингтепа // Археологические исследования в Узбекистане в 2012 году. – Самарканд, 2013. – Вып. 9. – С. 95. – Рис. 3.3, 3.7. – URL: https://www.academia.edu/87827500.
17. Исамиддинов М. Х., Матбабаев Б. Х., Кучкаров Т. Предварительное изучение керамики поселения Куюлтепа Северной Ферганы // История материальной культуры Узбекистана. – Ташкент: Фан, 1983. – Вып. 18. – С. 92. – Рис. 1.Б-1.1. – URL (bibliografik tasdiq): https://slib.uz/ru/article/19138.
18. Кудратов С. С. Поселения левобережья р. Нарын в Фергане (III в. до н. э. – V в. н. э.): дис. … канд. ист. наук. – Санкт-Петербург, 1992. – С. 229–230. – Рис. 47.1; 48.8, 48.11. – URL (avtoreferat matni): https://cheloveknauka.com/poseleniya-levoberezhya-r-naryn-v-fergane-iii-v-do-n-e-v-v-n-ne.
19. Абдулгазиева Б. Исследование поселения Султанабад // Средняя Азия: археология, история, культура. – Москва: Государственный музей Востока, 2000. – С. 14. – Рис. 1.20. – URL (to‘plam): https://marakandiy.uz/ru/book/srednyaya-aziya-arheologiya-istoriya-kultura-523.
20. Горбунова Н. Г., Козенкова В. И. Сым-тепе – поселение в Фергане // Археологический сборник Государственного Эрмитажа. – Ленинград: Аврора, 1974. – Вып. 16. – С. 101. – Рис. 8.8. – URL: https://www.academia.edu/121864690.
21. Матбабаев Б. Х. и др. Археологические работы на городище Мингтепа // Археологические исследования в Узбекистане в 2012 году. – Самарканд, 2013. – Вып. 9. – С. 95. – Рис. 3.6. – URL: https://www.academia.edu/87827500.
22. Кудратов С. С. Поселения левобережья р. Нарын в Фергане (III в. до н. э. – V в. н. э.): дис. … канд. ист. наук. – Санкт-Петербург, 1992. – С. 190. – Рис. 8.1. – URL (avtoreferat matni): https://cheloveknauka.com/poseleniya-levoberezhya-r-naryn-v-fergane-iii-v-do-n-e-v-v-n-ne.
23. Горбунова Н. Г., Козенкова В. И. Сым-тепе – поселение в Фергане // Археологический сборник Государственного Эрмитажа. – Ленинград: Аврора, 1974. – Вып. 16. – С. 99. – Рис. 6.1. – URL: https://www.academia.edu/121864690.
24. Абдулгазиева Б. Исследование поселения Султанабад // Средняя Азия: археология, история, культура. – Москва: Государственный музей Востока, 2000. – С. 14. – Рис. 1.15. – URL (to‘plam): https://marakandiy.uz/ru/book/srednyaya-aziya-arheologiya-istoriya-kultura-523.
25. Анарбаев А. А. Ахсикет – столица древней Ферганы. – Ташкент: Tafakkur, 2013. – С. 371. – Табл. I.3. – URL (bibliografik tasdiq): https://www.uzbekembassy.in/information-on-ahsikent/.
26. Матбабаев Б. Х. и др. Археологические работы на городище Мингтепа // Археологические исследования в Узбекистане в 2012 году. – Самарканд, 2013. – Вып. 9. – С. 95. – Рис. 3.3, 3.7. – URL: https://www.academia.edu/87827500.
27. Матбабаев Б. Х., Машрабов З. З. Древний и средневековый Андижан: историко-археологическое исследование. – Ташкент: Sharq, 2011. – С. 193. – Рис. 25.16. – URL: https://lib.tiet.uz/file/20220817055727.pdf. lib.tiet.uz
28. Кудратов С. С. Поселения левобережья р. Нарын в Фергане (III в. до н. э. – V в. н. э.): дис. … канд. ист. наук. – Санкт-Петербург, 1992. – С. 229–230. – Рис. 47.1; 48.8, 48.11. – URL (avtoreferat matni): https://cheloveknauka.com/poseleniya-levoberezhya-r-naryn-v-fergane-iii-v-do-n-e-v-v-n-ne.
29. Анарбаев А. А., Максудов Ф. А. Древний Маргилан: из истории земледельческой и городской культуры Ферганы. – Ташкент: Фан, 2007. – С. 57. – Рис. 18.6. – URL: https://marakandiy.uz/ru/book/drevnij-margilan-iz-istorii-zemledelcheskoj-i-gorodskoj-kulturyi-ferganyi-2124. marakandiy.uz
30. Горбунова Н. Г. Памятники Каркидонской группы в Южной Фергане // Археологический сборник Государственного Эрмитажа. – Ленинград: Искусство, 1985. – Вып. 26. – С. 60. – URL (maqolaga bibliografik havola): https://slib.uz/ru/article/20024. slib.uz