BARQAROR TRANSPORT TIZIMLARI TUSHUNCHASINING EVOLYUTSIYASI VA ZAMONAVIY ILMIY TALQINLARI
Kalit so‘zlar:
barqaror transport, transport tizimi, barqaror mobillik, yashil iqtisodiyot, raqamli transport, ekologik xavfsizlik, aqlli transport tizimlari.Abstrak
Ushbu maqolada barqaror transport tizimlari tushunchasining shakllanishi, ilmiy-nazariy
evolyutsiyasi va zamonaviy talqinlari tahlil qilingan. Transport tizimlariga dastlab texnik-
infratuzilmaviy obyekt sifatida qaralgan bo‘lsa, bugungi kunda ular ekologik xavfsizlik, iqtisodiy
samaradorlik, ijtimoiy adolat, raqamli boshqaruv va urbanistik muvozanatni birlashtiruvchi
murakkab tizim sifatida baholanmoqda. Tadqiqotda barqaror transportning klassik transport
rejalashtirishdan farqli jihatlari, “barqaror mobillik” paradigmasining paydo bo‘lishi, yashil
iqtisodiyot va aqlli transport texnologiyalari bilan uzviy aloqadorligi ochib berilgan. Maqolada
BMT, Jahon banki, Yevropa Ittifoqi va transportshunos olimlar qarashlari asosida barqaror
transport tushunchasining nazariy chegaralari aniqlashtiriladi. Natijalarda barqaror transport
tizimlari faqat ekologik toza transport vositalaridan iborat emasligi, balki transport talabini
boshqarish, energiya samaradorligi, multimodal integratsiya, xavfsizlik, raqamli modellashtirish
va aholining harakatlanish imkoniyatlarini kengaytirish bilan bog‘liq kompleks ilmiy konsepsiya
ekani asoslangan.
Yuklashlar
Havolalar
1. Banister D. Unsustainable Transport: City Transport in the New Century. — London:
Routledge, 2005. — 320 p.
2. Banister D. The Sustainable Mobility Paradigm // Transport Policy. — 2008. — Vol. 15,
№ 2. — P. 73–80.
3. Black W. R. Sustainable Transportation: Problems and Solutions. — New York: Guilford
Press, 2010. — 299 p.
4. Schiller P. L., Bruun E. C., Kenworthy J. R. An Introduction to Sustainable Transportation:
Policy, Planning and Implementation. — London: Earthscan, 2010. — 352 p.
5. Rodrigue J.-P. The Geography of Transport Systems. — 5th ed. — New York: Routledge,
2020. — 456 p.
6. Litman T. Well Measured: Developing Indicators for Sustainable and Livable Transport
Planning. — Victoria: Victoria Transport Policy Institute, 2023. — 118 p.
7. United Nations. Sustainable Transport, Sustainable Development: Interagency Report for
the Second Global Sustainable Transport Conference. — New York: United Nations, 2021.
— 139 p.
8. World Bank. Global Mobility Report 2017: Tracking Sector Performance. — Washington,
DC: World Bank, 2017. — 220 p.
9. European Commission. Sustainable and Smart Mobility Strategy: Putting European
Transport on Track for the Future. — Brussels: European Commission, 2020. —
COM(2020) 789 final.
10. OECD, International Transport Forum. Transport Outlook 2023. — Paris: OECD
Publishing, 2023. — 250 p.