RATSIONALIZM VA RUHIY-INTUITIVIZM: KANT VA G‘AZZOLIY AXLOQ FALSAFASINING EPISTEMOLOGIK ASOSLARI
Kalit so‘zlar:
axloq falsafasi, epistemologiya, ratsionalizm, intuitivizm, kategorik imperativ, qalb, niyat, Kant, G‘azzoliy.Abstrak
Mazkur maqolada Immanuel Kant va Al-Ghazali axloq falsafasining epistemologik asoslari qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi — ratsionalistik (deontologik) va ruhiy-intuitiv yondashuvlar o‘rtasidagi nazariy farqlarni aniqlash hamda ularning zamonaviy falsafiy diskursdagi integratsiya imkoniyatlarini ochib berishdan iborat. Maqolada Kantning axloqiy bilishni aprior, universal va aqlga asoslangan tizim sifatida talqin etishi, uning kategorik imperativ konsepsiyasi orqali axloqiy qarorlarning mantiqiy va normativ asoslari yoritiladi. Shu bilan birga, G‘azzoliy ta’limotida axloqiy bilish qalbning ruhiy poklanishi, niyat va ichki tajriba bilan uzviy bog‘liqligi asoslab beriladi. Tadqiqot jarayonida axloqiy bilishning ikki paradigmasi — ratsional-normativ va ruhiy-intuitiv epistemologiyalar o‘zaro solishtirilib, ularning kuchli va muammoli jihatlari aniqlanadi. Zamonaviy falsafiy yondashuvlar, jumladan komplementarlik prinsipi va “ikki jarayonli nazariya” asosida ushbu yondashuvlarni integratsiya qilish zarurati ilmiy asosda ko‘rsatib beriladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Кант И. Критика практического разума. – М.: Наука, 1995.
2. Abu Hamid al-Ghazali. Ihyo ulum ad-din. – Qohira: Dar al-Ma’rifa, 2005.
3. Nasr S. H. Islamic Philosophy from Its Origin to the Present. – New York: SUNY Press, 2006.
4. Taylor Ch. Sources of the Self. – Cambridge: Harvard University Press, 1989.
5. Griffel F. Al-Ghazali’s Philosophical Theology. – Oxford: Oxford University Press, 2009.
6. MacIntyre A. After Virtue. – Notre Dame: University of Notre Dame Press, 2007.
7. Kahneman D. Thinking, Fast and Slow. – New York: Farrar, Straus and Giroux, 2011.
8. Haidt J. The Righteous Mind. – New York: Pantheon Books, 2012.
9. O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi. Falsafa: oliy o‘quv yurtlari uchun darslik. – Toshkent: O‘zbekiston, 2020.
10. Abdulla Sher. Axloq falsafasi va uning zamonaviy talqini // Falsafa va huquq jurnali. – Toshkent, 2021.
11. Shavkat Jo‘rayev. Axloqiy ong va uning ijtimoiy tabiati // Ijtimoiy fikr jurnali. – Toshkent, 2020.
12. Murod Xayrullayev. Sharq falsafasida axloqiy qadriyatlar // ilmiy maqolalar to‘plami. – Toshkent, 2019.
13. Zohidjon Islomov. Tasavvuf va uning axloqiy mohiyati // Islom tafakkuri jurnali. – Toshkent, 2022.
14. Abduvali Qoriyev. Imom G‘azzoliy ta’limotida axloq masalalari // Sharqshunoslik jurnali. – Toshkent, 2021.
15. Dilshod Raximov. Axloqiy qarorlar va inson psixologiyasi // Psixologiya jurnali. – Toshkent, 2021.
