KONSEPTUAL TIZIM VA UNING LINGVOMADANIY VERBALIZATSIYASI
Kalit so‘zlar:
konsept, verbalizatsiya, lingvomadaniyat, somatik konsept, emotsional konsept, konseptosfera, lisoniy manzara.Abstrak
Mazkur maqolada konsept, verbalizatsiya va lingvomadaniyat tushunchalari kognitiv lingvistika hamda lingvokulturologiya nuqtayi nazaridan ilmiy-nazariy jihatdan yoritiladi. Til nafaqat aloqa vositasi, balki inson tafakkuri, milliy dunyoqarashi, tarixiy xotirasi va madaniy tajribasini aks ettiruvchi murakkab belgilar tizimi sifatida talqin qilinadi. Shu jihatdan konsept inson ongida shakllangan bilimlar majmui, obrazli tasavvurlar, emotsional baholar, qadriyatlar va madaniy xotiraning til birliklari orqali ifodalanadigan mazmuniy markazi sifatida namoyon bo‘ladi. Maqolada konsept til birliklarida faqat lug‘aviy ma’no sifatida emas, balki xalqning hayot tarzi, ijtimoiy tajribasi, axloqiy qarashlari, milliy qadriyatlari va madaniy stereotiplari bilan bog‘liq murakkab mazmuniy tuzilma sifatida tahlil qilinadi. Konseptning verbalizatsiyasi so‘z, frazeologik birlik, maqol, matal, metafora, ramziy ifoda va matn orqali yuzaga chiqishi asoslab beriladi. Bunda har bir til birligi muayyan konseptual mazmunni ifodalabgina qolmay, balki xalqning borliqni idrok etish usuli, baholash mezoni va madaniy tafakkurini ham aks ettiradi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Navoiy A. Mukammal asarlar to‘plami. 14-jild: Mahbub ul-qulub. – Toshkent: Fan, 1998. – 544 b.
2. Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. – Jizzax: Sangzor, 2006. – 91 b.
3. Mahmudov N. Olamning lisoniy manzarasi va so‘z o‘zlashtirish // O‘zbek tili va adabiyoti. – 2015. – № 3. – B. 3–12.
4. Xudoyberganova D. Matnning antroposentrik tadqiqi. – Toshkent: Fan, 2013. – 131 b.
5. Маслова В. А. Лингвокультурология: учеб. пособие. – М.: Академия, 2001. – 208 с.
6. Попова З. Д., Стернин И. А. Когнитивная лингвистика. – М.: АСТ; Восток-Запад, 2007. – 314 с.
7. Kövecses Z. Metaphor and emotion: language, culture, and body in human feeling. – Cambridge: Cambridge University Press, 2000. – 242 p.
8. Lakoff G., Johnson M. Metaphors we live by. – Chicago; London: University of Chicago Press, 1980. – 242 p.
9. Wierzbicka A. Defining emotion concepts // Cognitive Science. – 1992. – Vol. 16. – P. 539–581.
10. Wierzbicka A. Understanding cultures through their key words: English, Russian, Polish, German, and Japanese. – New York; Oxford: Oxford University Press, 1997. – 328 p.
11. Тураев А. Концептуальные модели патологической терминологии: сравнительный анализ узбекского и русского медицинского дискурса // Общество и инновации. – 2026. – Т. 7, № 1. – С. 108–115. – DOI: 10.47689/2181-1415-vol7-iss1-pp108-115.
