SHARQIY FARG‘ONA VODIYSIDA SO‘NGGI BRONZA VA ILK TEMIR DAVRLARIDA MANZILGOHLARNING SHAKLLANISHI HAMDA MODDIY MADANIYAT

Mualliflar

  • Kuchkarova Zulfxumar Andijon davlat universiteti Author

Kalit so‘zlar:

qo‘rg‘on, planigrafik, mineral, ekspeditsiya, tanchan uslubi, qimmatbaho tosh, mineral munchoqlar, sintez, semantika, ornament, antropogen landshaft, assimilatsiya

Abstrak

Sharqiy Farg‘ona vodiysining so‘nggi bronza va ilk temir davrlaridagi antropogen manzilgohlarning shakllanish jarayonlari hamda ularning xronologik doirasi avvalgi ilmiy qarashlar va yangi tadqiqot natijalari asosida tizimli tahlil etishni talab qiladi. Mazkur davr bo‘yicha yagona ilmiy konsepsiyaning mavjud emasligi mavzuni yanada kengroq va chuqurroq o‘rganish zaruratini yuzaga keltiradi. Tadqiqotda qadimgi Farg‘onaga oid arxeologik moddiy manbalar va yozma manbalar umumlashtirilib, qiyosiy hamda tanqidiy tahlil qilinadi. Arxeologik dala tadqiqotlari eng qadimgi manzilgohlar vodiyning janubi-sharqiy qismida shakllanganligini tasdiqlaydi. Sharqiy hududning asosiy suv manbai bo‘lgan Qoradaryo daryosi manzilgohlarning shakllanishida hal qiluvchi omil bo‘lib xizmat qilgan, chunki dastlabki antropogen jamoalar suv manbalari yaqinida vujudga kelgan. 2021–2022-yillardagi arxeologik ekspeditsiya davomida aniqlangan Xonobod-1 manzilgohidan keramika buyumlari, mineral asosli taqinchoqlar, mehnat qurollari hamda inson va hayvon qoldiqlari topilgan. Sharqiy Farg‘ona tarixan tog‘ va tog‘oldi hududlarida ko‘chmanchi chorvadorlar yashagan mintaqa hisoblanadi. Shu bilan birga, arxeologik va ekologik dalillar tog‘oldi mikrovohalarida dehqonchilik jamoalari yashaganini hamda keyinchalik ular tekislik hududlariga kengayganini ko‘rsatadi. Bu esa ikki turli madaniy va xo‘jalik tizimining parallel ravishda mavjud bo‘lganini anglatadi.

Yuklashlar

Yuklab olish maʼlumotlari hali mavjud emas.

Havolalar

1. Matboboev B. Kh. Early Medieval Culture of Ancient Fergana (Based on Historical Analysis of Archaeological Sources of the V–VIII Centuries): dissertation for the degree of Doctor of Historical Sciences. – Samarkand, 2009. – 207 p.

2. Litvinsky B. A. Pottery from the Burial Grounds of Western Fergana. – Moscow, 1973. – P. 104–124. – URL: Google Books

3. Zadneprovsky Yu. A. Settlement of Eilatan // Sovetskaya Arkheologiya. – Moscow: Academy of Sciences of the USSR, 1960. – No. 3. – P. 29–45.

4. Ivanov G. P. Archaeological Cultures of Ferghana (Periodization and Synchronization): author’s abstract diss. ... cand. ist. sciences. – Samarkand, 1999. – 24 p.

5. Zadneprovsky Yu. A. Seminar of the Leningrad Department of the Institute of Archaeology of the Academy of Sciences of the USSR. – Leningrad, 1981. – P. 95–98.

6. Zadneprovsky Yu. A. Settlement of Eilatan // Sovetskaya Arkheologiya. – Moscow: Academy of Sciences of the USSR, 1960. – No. 3. – P. 29–45.

7. Litvinsky B. A. Monuments of the Bronze Age and Early Iron Age of Kayrak-Kumov // Antiquities of Kayrak-Kumov / ed. D. E. Khaitun. – Dushanbe: Proceedings of the Academy of Sciences of the Tajik SSR, 1962. – Vol. XXXIII. – P. 90–403.

8. Gamburg B. Z., Gorbunova N. G. Ak-tam Burial Ground // KSIIMK. – Moscow, 1957. – Issue 69. – P. 78–90. – ISSN 0130-2620. – URL: Kronk archive

9. Gorbunova N. G. Archaeological Work in Fergana // SGE. – 1962. – Issue 22. – P. 54–60.

10. Ivanov G. P. Statehood on the Territory of Uzbekistan in the Light of the History of Ancient Ferghana // Uzbek Davlatchiligi Tarikhida Fargona Vodiysi. – 2004. – Vol. 14(7). – URL: University of Tokyo source

11. Litvinsky B. A. Problems of Ethnic History of Ancient and Early Medieval Ferghana // History and Culture of the Peoples of Middle Asia (Antiquity and the Middle Ages). – 1976. – P. 49–65.

12. Matboboev B. Kh. Early Medieval Culture of Ancient Ferghana (Based on Historical Analysis of Archaeological Sources of the V–VIII Centuries): dissertation for the degree of Doctor of Historical Sciences. – Samarkand, 2009. – P. 205–260.

13. Abdullaev B. M. On the Problem of the Successive or Parallel Existence of the Cultures of Ferghana of the Early Iron Age and Antiquity // ICAI Bulletin. – Samarkand, 2018. – No. 1. – P. 5–18.

14. Gamburg B. Z., Gorbunova N. G. Bronze Age Burial Ground in the Ferghana Valley // KSIA. – 1956. – Issue 63. – P. 85–93. – URL: UNESCO-IICAS

15. Askarov A. History of the Origin of the Uzbek People. – 2015. – P. 179. – URL: Kitobxon source

16. Matboboev B. Kh. Early Medieval Culture of Ancient Fergana (Based on Historical Analysis of Archaeological Sources of the V–VIII Centuries): dissertation for the degree of Doctor of Historical Sciences. – Samarkand, 2009. – P. 256–257.

17. Bernishtam A. N. Ancient Fergana. – 1951. – P. 33. – URL: ZiyoUZ library

18. Anorboyev A. Ancient Cities of Ferghana and Their Place in the History of Central Asia. – Toshkent: Fan, 2022. – P. 105–139.

19. Maksudov F. Some Issues of the Semantics of Scratched Ornament on Margilan Ceramics // Uzbekiston Moddiy Madaniyat Tarikhi. – 1997. – No. 28. – P. 56–59. – URL: Archaeology.uz

20. Karmysheva B. Kh. Agricultural Rituals among the Kazakhs // Ancient Rituals, Beliefs and Cults of the Peoples of Central Asia. – 1986. – P. 62.

21. Suleymanov R. Forgotten Civilization Secrets. – 2006. – P. 27. – URL: Hozir.org

22. Zadneprovsky Yu. A. On the History of Oasis Settlement in Primitive Central Asia // KSIA. – 1981. – Issue 167. – P. 23–28. – URL: Kisa Iran archive

23. Abdullaev B. M. Fergana Valley in the Late Bronze and Early Iron Age // FarDU Scientific Bulletin. – 2023. – P. 730–745.

Yuklab olishlar

Nashr qilingan

2026-05-05

Qanday havola qilish kerak

SHARQIY FARG‘ONA VODIYSIDA SO‘NGGI BRONZA VA ILK TEMIR DAVRLARIDA MANZILGOHLARNING SHAKLLANISHI HAMDA MODDIY MADANIYAT. (2026). Ijtimoiy-Gumanitar Sohada Ilmiy-Innovatsion Tadqiqotlar, 3(5), 234-241. https://publishscience.uz/sirsh/article/view/1439