L.N. TOLSTOYNING “ANNA KARENINA” VA M.S. ORDUBADIYNING “TUMANLI TABRIZ” ROMANLARIDA AYOL OBRAZLARI
Kalit so‘zlar:
L.N. Tolstoy, M.S. Ordubadi, “Anna Karenina”, “Tumanli Tabriz”, ayol obrazlari, qiyosiy tahlil, psixologik realizm, milliy-ideologik kontekst, ma’naviy qadriyatlar, oilaviy munosabatlar, ayol erkinligi, ijtimoiy kurash, psixologizm, realist roman, badiiy-estetik xususiyatlar, milliy uyg‘onish, ijtimoiy-falsafiy yondashuv, Mahru, Anna Karenina, Kiti Sherbatskaya, Darya AleksandrovnaAbstrak
Qiyosiy tahlil shuni ko‘rsatadiki, g‘oyaviy-estetik qarashlardagi farqlarga qaramay, Leo Tolstoyning Anna Karenina va Mammad Said Ordubadining “Tumanli Tabriz” romanlaridagi ayol obrazlari ayolning chuqur ma’naviy-psixologik olamini yuksak badiiy darajada aks ettiradi. L.N. Tolstoy ayol obrazini asosan individual-ma’naviy va psixologik yo‘nalishda tasvirlaydi. Anna Karenina jamiyatning qat’iy axloqiy me’yorlariga qarshi chiqib, shaxsiy baxt va erkinlik uchun kurashuvchi ayol tipi sifatida namoyon bo‘ladi. Yozuvchi ushbu obraz orqali jamiyatdagi axloqiy ziddiyatlarni, inson ichki dramatizmini va patriarxal muhit yuzaga keltirgan fojeani ochib beradi. Anna Kareninaning fojeali taqdiri individual his-tuyg‘ular bilan ijtimoiy me’yorlar o‘rtasidagi nomuvofiqlikning badiiy ifodasi sifatida talqin qilinadi. M.S. Ordubadi esa ayol obrazlarini ijtimoiy-ideologik va milliy-ma’naviy kontekstda yoritadi. “Tumanli Tabriz” romanida Mahru milliy uyg‘onish, ma’naviy matonat va ijtimoiy mas’uliyat timsoli sifatida tasvirlanadi. U milliy qadriyatlarga sodiq qolgan holda jamiyat yangilanishida faol qatnashuvchi ideal ayol modeli sifatida e’tiborni tortadi.Mahru va Kiti obrazlarining qiyosi mualliflarning badiiy yondashuvidagi farqlarni yanada yaqqol ko‘rsatadi. Agar Kiti oilaviy qadriyatlar, ma’naviy poklik va psixologik yetuklik ramzi bo‘lsa, Mahru milliy-ideologik qat’iyat va ijtimoiy faollik ifodachisi sifatida gavdalanadi.Demak, qiyosiy tahlil L.N. Tolstoy ayol obrazini ko‘proq individual-psixologik jihatdan, M.S. Ordubadi esa ijtimoiy-ideologik yo‘nalishda tasvirlaganini tasdiqlaydi. Har ikki asarda ham ayol insonning ma’naviy pozitsiyasini belgilovchi va jamiyat taraqqiyotida muhim o‘rin tutuvchi faol subyekt sifatida baholanadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Axundlu Y. Azərbaycan tarixi romanı: mərhələlər, problemlər (1930–2000). — Bakı: “Adiloğlu” nəşriyyatı, 2005. — 550 səh.
2. Baxtin M.M. Dostoyevski poetikasının problemləri / rus dilindən tərcümə, giriş məqalə və qeydlər M.Q. Qocayevindir. — Bakı: “Kitab aləmi” nəşriyyat-poliqrafiya mərkəzi, 2005. — 384 səh.
3. Qocayev M.Q. Dostoyevski ətrafında düşüncələr. — Bakı: “Elm və təhsil”, 2012. — 208 səh.
4. Məmməd Arif. Azərbaycan romanının inkişaf yolları. — Bakı, 1960. — S. 54.
5. Mirsky D.S. A History of Russian Literature. — London, 1949. — P. 287.
6. Ordubadi M.S. Dumanlı Təbriz: roman: iki kitabda. Birinci kitab. — Bakı: “Yazıçı”, 1985. — 270 səh.
7. Tolstoy L.N. Əsərləri: 14 cilddə. 8-ci cild. Anna Karenina. I kitab. I–IV hissələr. — Bakı: “Yazıçı” nəşriyyatı, 1980. — 579 səh.
8. Vəzirova F. Məmməd Səid Ordubadi: monoqrafiya. — Bakı: “Gənclik”, 1970. — 122 səh.
9. Виноградов В.В. Стиль Толстого. — М.: Просвещение, 1972.
