INGLIZ VA O‘ZBEK LEKSIK TIZIMLARIDA GENDER REPREZENTATSIYASI
Kalit so‘zlar:
gender reprezentatsiyasi, leksik tizim, ingliz tili, o‘zbek tili, gender-neytral til, leksikologiya, sotsiolingvistika, qiyosiy tilshunoslik.Abstrak
Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillarining leksik tizimlarida gender reprezentatsiyasi qiyosiy-lingvistik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqot genderning leksik birliklar, so‘z yasash modellari, kasb nomlari, qarindoshlik terminlari, murojaat shakllari hamda madaniy jihatdan belgilangan ifodalar orqali qanday kodlanishi, aks ettirilishi, neytrallashuvi yoki ijtimoiy talqin qilinishiga qaratilgan. Ingliz va o‘zbek tillari tipologik jihatdan farqlanadi: ingliz tili grammatik gender tizimini deyarli yo‘qotgan bo‘lsa, o‘zbek tili turkiy til sifatida ot turkumida grammatik gender kategoriyasiga ega emas. Shunga qaramay, har ikkala tilda ham gender leksik ma’no, ijtimoiy nomlash amaliyoti, metaforik assotsiatsiyalar va diskursiv qo‘llanish orqali ifodalanadi. Maqolada gender reprezentatsiyasi faqat grammatik hodisa emasligi, balki madaniy qadriyatlar, tarixiy taraqqiyot va kommunikativ me’yorlar bilan ham shakllanishi asoslab beriladi. Ingliz tilida gender-neytral leksikaga intilish kasb nomlari va ommaviy diskursga sezilarli ta’sir ko‘rsatgan bo‘lsa, o‘zbek tilida gender qarindoshlik terminlari, ijtimoiy rollar va madaniy jihatdan xos murojaat shakllari orqali namoyon bo‘ladi. Tahlil natijalari har ikkala tilda ham an’anaviy gender stereotiplarining izlari mavjudligini, shu bilan birga, inklyuziv va neytral leksik birliklarga o‘tish tendensiyalari kuchayib borayotganini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari qiyosiy tilshunoslik, tarjimashunoslik, leksikologiya, sotsiolingvistika hamda o‘zbek akademik muhitida ingliz tilini o‘qitish jarayonlari uchun foydali bo‘lishi mumkin.
Yuklashlar
Havolalar
1. Agzamova D., To‘ychiyeva M.A. qizi. Gender Aspects of English and Uzbek Language // Western European Journal of Modern Experiments and Scientific Methods. – 2024. – Vol. 2(1). – P. 46–49.
2. Baratova K.G. Lexical-Semantic Features of Kinship Terms in English and Uzbek Languages // Biruni Journal. – 2024. – P. 127–128.
3. Byram M. Teaching and Assessing Intercultural Communicative Competence. – Clevedon: Multilingual Matters, 1997. – P. 71.
4. Cameron D. Feminism and Linguistic Theory. – Palgrave Macmillan, 1992.
5. Coates J. Women, Men and Language: A Sociolinguistic Account of Gender Differences in Language. 3rd ed. – Routledge, 2013.
6. Corbett G.G. Gender. – Cambridge: Cambridge University Press, 1991. – P. 1–6.
7. Crystal D. The Cambridge Encyclopedia of the English Language. 2nd ed. – Cambridge: Cambridge University Press, 2003.
8. Curzan A. Gender Shifts in the History of English. – Cambridge: Cambridge University Press, 2003. – P. 11–12.
9. Eckert P., McConnell-Ginet S. Language and Gender. – Cambridge: Cambridge University Press, 2003. – P. 9–13.
10. Erkinovna K.S. Differences between English and Uzbek in Language Learning // International Journal of Universal Science and Technology. – 2025. – P. 7.
11. Gender-Neutral Language in the European Parliament. – Brussels: European Parliament, 2018. – P. 10–11.
12. UNESCO. Guidelines on Gender-Neutral Language. – Paris: UNESCO, 1999. – P. 9–10.
13. Hellinger M., Bußmann H. Gender Across Languages: The Linguistic Representation of Women and Men // In: Hellinger M., Bußmann H. (eds.) Gender Across Languages: The Linguistic Representation of Women and Men. Vol. 1. – Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins, 2001. – P. 1–25.
14. López-Rocha S. Intercultural Communicative Competence: Creating Awareness and Promoting Skills in the Language Classroom // Innovative Language Teaching and Learning at University. – 2016. – P. 105–111.
15. Madiyorova V.Q., Djumabayeva J.Sh., Bekmuradova F.N. Translation and Gender Through the Lens of Native and Foreign Translators: Case Study on the English Translations of Uzbek Feministic Representations // Theory and Practice in Language Studies. – 2024. – Vol. 14(8). – P. 2306–2315.
16. Sadikova L.A. Gender and Language Use in Uzbek Society: A Sociolinguistic Perspective // Eurasian Journal of Humanities and Social Sciences. – 2026. – Vol. 51. – P. 6–8.
17. Simon S. Gender in Translation: Cultural Identity and the Politics of Transmission. – London; New York: Routledge, 1996. – P. 1–13.
18. UN Women. Gender-Inclusive Language Guidelines: English. – New York: UN Women, 2019. – P. 1–3.