KO‘Z KONSEPTINI TASHKIL ETUVCHI KONSTITUENTLARNING O‘ZBEK VA ISPAN TILLARIDAGI IZOMORFIK VA ALLOMORFIK XUSUSIYATLARI

Abstrak

Mazkur maqolada “ko‘z/ojo” konseptining o‘zbek va ispan tillaridagi lingvokognitiv hamda lingvomadaniy xususiyatlari qiyosiy-chog‘ishtirma aspektda tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi ushbu konseptni tashkil etuvchi semantik konstituentlarning izomorfik, ya’ni umumiy-universal, hamda allomorfik, ya’ni milliy-madaniy farqlanuvchi belgilarini aniqlashdan iborat. Tahlil jarayonida o‘zbek tilidagi “ko‘z” va ispan tilidagi “ojo” komponentli frazeologik birliklar, metaforik ifodalar hamda paremiologik birliklar asosiy material sifatida olindi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, har ikki tilda mazkur konsept idrok, anglash, kuzatuv, nazorat, hissiy holat va estetik baholash kabi umumiy semantik maydonlarda namoyon bo‘ladi. Shu bilan birga, o‘zbek tilida “ko‘z” konsepti “nazar”, “ko‘z tegishi”, asrash va mehr semantikasi bilan faol bog‘lansa, ispan tilida “ojo” konsepti “mal de ojo”, ogohlantirish, hushyorlik va jamoatchilik e’tibori markazi ma’nolarida keng qo‘llanadi.