ALALIYALI BOLALARDA QAYTA HIKOYA QILISHGA O‘RGATISH ASOSIDA BOG‘LANGAN NUTQNI RIVOJLANTIRISH

Abstrak

Ushbu maqolada alaliyali bolalarda bog‘langan nutqni rivojlantirish jarayonida qayta hikoya qilish faoliyatining nazariy va amaliy asoslari chuqur tahlil qilingan. Alaliya – markaziy nutq mexanizmlarining yetarli darajada shakllanmasligi bilan tavsiflanadigan murakkab nutq buzilishi bo‘lib, u bolaning kommunikativ faoliyatiga, ayniqsa monologik va bog‘langan nutqning rivojlanishiga sezilarli darajada salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu nuqtai nazardan, maqolada alaliyali bolalarda nutqning leksik, grammatik va fonetik-fonematik komponentlaridagi buzilishlar hamda ularning bog‘langan nutq shakllanishiga ta’siri yoritilgan. Tadqiqotda qayta hikoya qilish faoliyati bog‘langan nutqni shakllantirishning samarali logopedik vositasi sifatida asoslab berilgan. Qayta hikoya qilish jarayoni bolalarda eshituv idroki, mantiqiy tafakkur, xotira, diqqat va nutqiy rejalashtirish mexanizmlarini rivojlantirishga xizmat qilishi ilmiy jihatdan izohlangan. Shu bilan birga, alaliyali bolalarda ushbu faoliyatni amalga oshirishda yuzaga keladigan asosiy qiyinchiliklar — matnni to‘liq tushunmaslik, voqealar ketma-ketligini buzish, lug‘at boyligining cheklanganligi va grammatik xatolar tahlil qilingan. Maqolada qayta hikoya qilishga o‘rgatishning bosqichli tizimi ishlab chiqilgan bo‘lib, u matnni tushunishdan boshlab, qismlarga ajratib qayta hikoya qilish, mustaqil monologik nutqni shakllantirishgacha bo‘lgan jarayonlarni o‘z ichiga oladi. Shuningdek, logopedik ishda ko‘rgazmali vositalar, rasmlar, sxemalar, o‘yin texnologiyalari va dramatizatsiya usullaridan foydalanishning samaradorligi asoslab berilgan. Maqolada alohida e’tibor qayta hikoya qilish jarayonida lug‘at boyligini kengaytirish, grammatik tuzilmani shakllantirish hamda fonematik idrokni rivojlantirish masalalariga qaratilgan. Bundan tashqari, korreksion ishlarning samaradorligini oshirishda logoped, tarbiyachi va ota-onalar hamkorligining ahamiyati ta’kidlangan.