RAQAMLI TAʻLIM MUHITIDA TALABALARNING MUSTAQIL FIKRLASH KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.67227/ysx47h23Kalit so‘zlar:
akademik oʻzini boshqarish, analitik mulohaza, dizayn asosidagi tadqiqot, muammoli topshiriqlar, oʻquv avtonomiyasi.Abstrak
Maqsad — raqamli taʻlim muhiti sharoitida talabalarning mustaqil fikrlash kompetensiyasini shakllantirishga xizmat qiladigan metodik yondashuvni amaliy sinovdan oʻtkazish va uni takomillashtirish yoʻllarini aniqlash. Metodlar — dizayn asosidagi tadqiqot, soʻrovnoma, ANOVA va SEM qoʻllanildi; tadqiqotga N=96 talaba jalb qilindi, ular tajriba va nazorat guruhlariga ajratildi. Aniqlovchi bosqichda kirish testi orqali boshlangʻich holat oʻlchandi, shakllantiruvchi bosqichda raqamli topshiriqlar, muammoli vazifalar va mustaqil ishlashga yoʻnaltirilgan topshiriqlar majmuasi joriy etildi, nazorat bosqichida esa chiqish testi va soʻrovnoma takroran oʻtkazildi. Natijalar — guruhlar orasidagi boshlangʻich farq ahamiyatli boʻlmadi, p=0,712; bu holat tajriba oldidan teng shartlar yaratilganini koʻrsatdi. Shakllantiruvchi taʻsirdan keyin tajriba guruhida oʻzgarishlar oʻrtacha va yuqori darajada namoyon boʻldi, Cohen d=0,76 hamda d=0,94 koʻrsatkichlari metodikaning sezilarli pedagogik samaraga ega ekanini bildirdi. Natijalar muhokamasida SEM orqali tuzilgan bogʻlanishlar talabaning raqamli topshiriqni bajarish mustaqilligi bilan fikrlash faolligi oʻrtasida barqaror aloqani koʻrsatdi. Xulosa — taklif etilgan metodika mustaqil fikrlash kompetensiyasini bosqichma-bosqich rivojlantirish uchun amaliy asos beradi; ilmiy hissa sifatida raqamli muhitda kompetensiyani oʻlchash va shakllantirishni birlashtirgan tajriba modeli aniqlashtirildi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Muslimov N. A., Nurbayeva D. B. Raqamli ta’lim muhitida talabalarning mustaqil fikrlashini rivojlantirish metodikasi // Pedagogik ta’lim. – 2022. – No. 4. – B. 12–18.
2. Jo‘rayev R. X., Meliboyev A. A. Talabalarda mustaqil fikrlash kompetensiyasini shakllantirishda raqamli didaktika imkoniyatlari // Ta’lim, fan va innovatsiya. – 2023. – No. 2. – B. 34–41.
3. Begmatov A. B., Haydarova N. K. Talabalarning mustaqil fikrlash kompetensiyasini baholash mezonlari va indikatorlari // Ta’lim va innovatsion tadqiqotlar. – 2022. – No. 5. – B. 19–26.
4. Ravshanova Z. T., Atamatov B. S. Raqamli ta’lim resurslari asosida talabalarning tanqidiy va mustaqil fikrlashini rivojlantirish // Pedagogik mahorat. – 2021. – No. 3. – B. 27–33.
5. Facione P. A. Critical Thinking: A Statement of Expert Consensus for Purposes of Educational Assessment and Instruction. – Millbrae, CA: The California Academic Press, 1990. – 46 p.
6. Meliboyev A. A., Begmatov A. B. Talabalarda mustaqil fikrlashni rivojlantirishda interaktiv topshiriqlardan foydalanish // Ta’lim, fan va innovatsiya. – 2021. – No. 4. – B. 52–58.
7. Nurbayeva D. B., Jo‘rayev R. X. Raqamli ta’lim platformalarida mustaqil o‘qish faoliyatini boshqarish metodikasi // Pedagogik mahorat. – 2023. – No. 6. – B. 14–20.
8. Atamatov B. S., Toshmatova M. M. Mustaqil fikrlash kompetensiyasini rivojlantirishda blended learning yondashuvi // Pedagogik mahorat. – 2024. – No. 4. – B. 31–37.
9. Qodirov S. S., Nurbayeva D. B. Talabalarning kognitiv faolligini oshirishda raqamli ta’lim vositalari // Ta’lim va innovatsion tadqiqotlar. – 2023. – No. 3. – B. 40–46.
10. Vygotsky L. S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1978. – 159 p.
11. Garrison D. R., Anderson T., Archer W. Critical Inquiry in a Text-Based Environment: Computer Conferencing in Higher Education // The Internet and Higher Education. – 2000. – Vol. 2. – No. 2–3. – P. 87–105. – DOI: 10.1016/S1096-7516(00)00016-6.
12. Bond M., Bedenlier S., Marín V. I., Händel M., Zawacki-Richter O. Emergency Remote Teaching in Higher Education: Mapping the First Global Online Semester // International Journal of Educational Technology in Higher Education. – 2021. – Vol. 18. – No. 1. – P. 1–24. – DOI: 10.1186/s41239-021-00282-x.
13. Trust T., Whalen J. Should Teachers Be Trained in Emergency Remote Teaching? Lessons Learned from the COVID-19 Pandemic // Journal of Technology and Teacher Education. – 2020. – Vol. 28. – No. 2. – P. 189–199. – DOI: 10.1007/s10639-020-10331-8.
14. Ravshanova Z. T. Raqamli ta’lim muhitida reflektiv o‘qitish texnologiyalari // Pedagogik ta’lim. – 2025. – No. 2. – B. 23–29.
15. Zawacki-Richter O., Marín V. I., Bond M., Gouverneur F. Systematic Review of Research on Artificial Intelligence Applications in Higher Education – Where Are the Educators? // International Journal of Educational Technology in Higher Education. – 2019. – Vol. 16. – No. 1. – P. 1–27. – DOI: 10.1186/s41239-019-0171-0.
