MATEMATIKA DARSLARIDA NOSTANDART MASALALARDAN FOYDALANISH METODIKASI
DOI:
https://doi.org/10.67227/xk478184Kalit so‘zlar:
didaktik vosita, mantiqiy tafakkur, nostandart masalalar, noan’anaviy topshiriqlar, pedagogik tajriba, o‘quv yutuqlari, yechim aniqligi.Abstrak
Maktab matematika ta’limida o‘quvchilarning mantiqiy tafakkurini faollashtirish va masala yechishga qiziqishini barqaror oshirish masalasi dolzarbdir, chunki an’anaviy mashqlar har doim ham mustaqil mulohaza yuritishni yetarli darajada rag‘batlantira olmaydi. Tadqiqotning maqsadi nostandart masalalardan tizimli foydalanish asosida matematika darslari metodikasining samaradorligini tekshirishdan iborat. 2026-yilda uch bosqichli pedagogik tajriba o‘tkazildi: aniqlovchi pretest, shakllantiruvchi intervensiya va nazorat posttesti. Tajriba hamda nazorat guruhlarida o‘lchov vositasining ichki ishonchliligi Cronbach α = 0,78 ko‘rsatkichi bilan tasdiqlandi. Ma’lumotlar tavsifiy statistika, guruhlararo Student t-testi va Cohen d effekt hajmi yordamida tahlil qilindi. Kirish testi tenglashtirilgach, tajriba guruhining ballari 60,8 ± 7,6 dan 78,6 ± 8,1 ga ko‘tarildi, nazorat guruhida esa 57,9 ± 7,4 dan 58,2 ± 7,9 ga o‘zgardi. Mantiqiy tafakkur indeksi tajriba guruhida 62,1 ± 6,5 dan 79,1 ± 7,2 ga yetdi, masala yechish aniqligi esa 64,0 % dan 84,7 % ga oshdi. Guruhlararo farq statistik jihatdan ishonchli bo‘lib, p < 0,001 va Cohen d = 0,80 natijasi o‘rtacha-yuqori amaliy samarani ko‘rsatdi. Xulosa sifatida, nostandart masalalarni bosqichma-bosqich qo‘llash matematika darslarida tahlil qilish, dalillash va mustaqil yechim topish ko‘nikmalarini kuchaytirishi aniqlandi. Tadqiqotning ilmiy hissasi sifatida ushbu yondashuv uchun uch bosqichli didaktik ketma-ketlik va baholash mezonlari aniqlashtirildi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Pólya G. How to Solve It: A New Aspect of Mathematical Method. – Princeton, NJ: Princeton University Press, 1945. – 204 p.URL: Google Books bibliografik kartochkasi
2. Schoenfeld A. H. Mathematical Problem Solving. – Orlando, FL: Academic Press, 1985. – 409 p. – ISBN 0-12-628870-4. – DOI: 10.1016/C2013-0-05012-8.
URL: ScienceDirect — Mathematical Problem Solving
3. Liljedahl P. Building Thinking Classrooms in Mathematics, Grades K–12: 14 Teaching Practices for Enhancing Learning. – Thousand Oaks, CA: Corwin, 2020. – 344 p. – ISBN 978-1-5443-7483-3.
URL: Corwin — rasmiy nashriyot sahifasi
4. Boaler J. Mathematical Mindsets: Unleashing Students’ Potential through Creative Math, Inspiring Messages and Innovative Teaching. – San Francisco, CA: Jossey-Bass, 2016. – 320 p.
URL: WorldCat bibliografik yozuvi
5. Lester F. K., Jr. Research on Mathematical Problem Solving // Research in Mathematics Education / ed. by R. J. Shumway. – Reston, VA: National Council of Teachers of Mathematics, 1980. – P. 286–323.
URL: Bibliografik tasdiq — University of Exeter
6. English L. D. (ed.). Mathematical and Analogical Reasoning of Young Learners. – Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 2004. – xi, 224 p. – ISBN 0-8058-4102-4.
URL: Routledge — rasmiy nashriyot sahifasi
7. English L. D. Children’s Problem Posing within Formal and Informal Contexts // Journal for Research in Mathematics Education. – 1998. – Vol. 29, No. 1. – P. 83–106. – DOI: 10.2307/749719.
URL: ERIC — maqola kartochkasi
8. Cai J., Hwang S., Jiang C., Silber S. Problem-Posing Research in Mathematics Education: Some Answered and Unanswered Questions // Mathematical Problem Posing: From Research to Effective Practice / eds. F. M. Singer, N. F. Ellerton, J. Cai. – New York: Springer, 2015. – P. 3–34. – DOI: 10.1007/978-1-4614-6258-3_1.
URL: Springer — Mathematical Problem Posing
9. Hiebert J., Grouws D. A. The Effects of Classroom Mathematics Teaching on Students’ Learning // Second Handbook of Research on Mathematics Teaching and Learning / ed. by F. K. Lester Jr. – Charlotte, NC: Information Age Publishing, 2007. – P. 371–404.
URL: Nashr bibliografik yozuvi
10. Liljedahl P. Building Thinking Classrooms: Conditions for Problem-Solving // Posing and Solving Mathematical Problems: Advances and New Perspectives / eds. P. Felmer, E. Pehkonen, J. Kilpatrick. – Cham: Springer, 2016. – P. 361–386. URL: Springer — bibliografik tasdiq
11. Silver E. A. Fostering Creativity through Instruction Rich in Mathematical Problem Solving and Problem Posing // ZDM – Zentralblatt für Didaktik der Mathematik. – 1997. – Vol. 29, No. 3. – P. 75–80. – DOI: 10.1007/s11858-997-0003-x. URL: Maqolaning PDF nusxasi
12. Hiebert J., Carpenter T. P., Fennema E., Fuson K. C., Wearne D., Murray H., Olivier A., Human P. Making Sense: Teaching and Learning Mathematics with Understanding. – Portsmouth, NH: Heinemann, 1997. – xx, 184 p. – ISBN 0-435-07132-7.URL: Open Library bibliografik yozuvi
13. Blum W., Galbraith P. L., Henn H.-W., Niss M. (eds.). Modelling and Applications in Mathematics Education: The 14th ICMI Study. – New York: Springer, 2007. – XIV, 524 p. – (New ICMI Study Series, Vol. 10). – DOI: 10.1007/978-0-387-29822-1. URL: Springer Nature — rasmiy kitob sahifasi