INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA NUTQIY MA'NO VA KOMMUNIKATIV FUNKSIYALAR OVERLAP HODISASINING FUNKSIONAL-SEMANTIK XUSUSIYATLARI
DOI:
https://doi.org/10.67227/dhf6gq43Kalit so‘zlar:
overlap, nutqiy ma'no, kommunikativ funksiya, funksional semantika, semantik maydon, funksional-semantik maydon, ingliz tili, o‘zbek tili, qiyosiy tilshunoslik, chog‘ishtirma tilshunoslik.Abstrak
Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillarida nutqiy ma'no hamda kommunikativ funksiyalar overlap hodisasining funksional-semantik xususiyatlari qiyosiy va chog‘ishtirma nuqtai nazardan tadqiq etiladi. Tadqiqot overlap hodisasining funksional-semantik maydon doirasida shakllanish mexanizmlarini, yadro va periferiya komponentlarini hamda kommunikativ vazifalar bilan o‘zaro aloqadorligini aniqlashga qaratilgan. Ingliz va o‘zbek tillarining tipologik tafovutlari overlapning semantik realizatsiyasiga turlicha ta'sir ko‘rsatishi ilmiy jihatdan asoslanadi. Tadqiqot natijasida overlap hodisasining funksional-semantik modeli ishlab chiqilib, Functional-Semantic Overlap Model (FSOM) nomli mualliflik konsepsiyasi taklif etiladi. Model overlapning semantik komponentlari, funksional yuklamasi hamda kommunikativ natijasi o‘rtasidagi tizimli bog‘liqlikni aks ettiradi. Tadqiqot natijalari qiyosiy va chog‘ishtirma tilshunoslik, funksional grammatika, semantika hamda pragmalingvistika yo‘nalishlari uchun nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.
Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillarida nutqiy ma'no hamda kommunikativ funksiyalar overlap hodisasining funksional-semantik xususiyatlari qiyosiy va chog‘ishtirma nuqtai nazardan tadqiq etiladi. Tadqiqot overlap hodisasining funksional-semantik maydon doirasida shakllanish mexanizmlarini, yadro va periferiya komponentlarini hamda kommunikativ vazifalar bilan o‘zaro aloqadorligini aniqlashga qaratilgan. Ingliz va o‘zbek tillarining tipologik tafovutlari overlapning semantik realizatsiyasiga turlicha ta'sir ko‘rsatishi ilmiy jihatdan asoslanadi. Tadqiqot natijasida overlap hodisasining funksional-semantik modeli ishlab chiqilib, Functional-Semantic Overlap Model (FSOM) nomli mualliflik konsepsiyasi taklif etiladi. Model overlapning semantik komponentlari, funksional yuklamasi hamda kommunikativ natijasi o‘rtasidagi tizimli bog‘liqlikni aks ettiradi. Tadqiqot natijalari qiyosiy va chog‘ishtirma tilshunoslik, funksional grammatika, semantika hamda pragmalingvistika yo‘nalishlari uchun nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Бондарко А. В. Теория функциональной грамматики: Введение. Аспектуальность. Временная локализованность. Таксис. – Ленинград: Наука, 1987.
2. Halliday M. A. K., Matthiessen C. M. I. M. Halliday's Introduction to Functional Grammar. 4th ed. – London: Routledge, 2014.
3. Dik S. C. The Theory of Functional Grammar. Part 1. – Berlin: Mouton de Gruyter, 1997.
4. Comrie B. Language Universals and Linguistic Typology: Syntax and Morphology. 2nd ed. – Chicago: University of Chicago Press, 1989.
5. Greenberg J. H. (Ed.). Universals of Language. 2nd ed. – Cambridge, MA: MIT Press, 1966.
6. Haspelmath M., Sims A. D. Understanding Morphology. 2nd ed. – London: Hodder Education, 2010.
7. Givón T. Syntax: An Introduction. Vol. 1. – Amsterdam: John Benjamins, 2001.
8. Croft W. Typology and Universals. 2nd ed. – Cambridge: Cambridge University Press, 2003.
9. Lyons J. Linguistic Semantics: An Introduction. – Cambridge: Cambridge University Press, 1995.
10. Levinson S. C. Pragmatics. – Cambridge: Cambridge University Press, 1983.
