O‘LCHOV BIRLIKLARINING KOGNITIV-DISKURSIV TALQINI: INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARI QIYOSIDA

Mualliflar

DOI:

https://doi.org/10.67227/skvw3q60

Kalit so‘zlar:

o‘lchov birligi, kognitiv semantika, kategoriyalash, prototipiklik, konseptuallashtirish, freym semantikasi, standartlashtirish, diskurs, ingliz tili, o‘zbek tili.

Abstrak

Maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi o‘lchov birliklari kognitiv-semantik hamda diskursiv nuqtayi nazardan qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi o‘lchov birligini tayyor metrologik nom sifatida emas, balki borliqdagi miqdoriy farqlarni idrok etish, qiyoslash, kategoriyalash, jamiyat tomonidan me’yorlash, konseptuallashtirish va tilda ifodalash bilan bog‘liq jarayonlarning natijasi sifatida yoritishdan iborat. Sifat yondashuviga tayangan holda ingliz tilidagi meter, mile, yard, foot, inch hamda o‘zbek tilidagi metr, kilogramm, qarich, qadam, gaz, tanob birliklari, shuningdek, to go the extra mile va bir qarich yer kabi ko‘chma qo‘llanishlar tahlilga jalb qilindi. Rosch, Lakoff, Langacker, Fillmore, Kubryakova va boshqa olimlarning kategoriyalash, prototipiklik, konseptuallashtirish va freym semantikasiga oid qarashlari nazariy asos sifatida olindi. Natijalar o‘lchov birliklarida universal kognitiv ehtiyoj bilan milliy-madaniy tajriba o‘zaro tutashishini ko‘rsatadi. Maqolada obyektiv xususiyatlar, idrok va qiyoslash, kognitiv kategoriyalash, madaniy standartlashtirish, lisoniy konseptuallashtirish hamda diskursiv voqelanishni ketma-ket e’tiborga olishga asoslangan tahliliy yo‘nalish taklif etiladi. Ushbu taklif qat’iy chiziqli tuzilma sifatida emas, balki o‘lchov ma’nosining shakllanishi va keyingi semantik taraqqiyotini izohlashga xizmat qiluvchi o‘zaro bog‘liq tahlil bosqichlari sifatida talqin qilinadi.

Yuklashlar

Yuklab olish maʼlumotlari hali mavjud emas.

Havolalar

1. Cassirer E. The Philosophy of Symbolic Forms. Vol. 1: Language / Trans. by R. Manheim. – New Haven: Yale University Press, 1955. – Original work published 1923.

2. Evans V., Green M. Cognitive Linguistics: An Introduction. – Edinburgh: Edinburgh University Press, 2006.

3. Fillmore C. J. Frame Semantics // Linguistics in the Morning Calm / Ed. by The Linguistic Society of Korea. – Seoul: Hanshin Publishing Company, 1982. – P. 111–137.

4. House J. Translation Quality Assessment: Past and Present. – London; New York: Routledge, 2015.

5. Johnson M. The Body in the Mind: The Bodily Basis of Meaning, Imagination, and Reason. – Chicago: University of Chicago Press, 1987.

6. Kant I. Critique of Pure Reason / Trans. by P. Guyer, A. W. Wood. – Cambridge: Cambridge University Press, 1998. – Original work published 1781/1787.

7. Kubryakova E. S. Nachala kognitivnoy nauki o yazyke. – Moskva: Yazyki slavyanskoy kultury, 2004.

8. Lakoff G. Women, Fire, and Dangerous Things: What Categories Reveal About the Mind. – Chicago: University of Chicago Press, 1987.

9. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. – Chicago: University of Chicago Press, 1980.

10. Langacker R. W. Foundations of Cognitive Grammar. Vol. 1: Theoretical Prerequisites. – Stanford: Stanford University Press, 1987.

11. Langacker R. W. Cognitive Grammar: A Basic Introduction. – Oxford: Oxford University Press, 2008.

12. Madvaliyev A. (tahr.). O‘zbek tilining izohli lug‘ati: 5 jildlik. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2006–2008.

13. Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining etimologik lug‘ati: Turkiy so‘zlar. – Toshkent: Universitet, 2000.

14. Rosch E. Principles of Categorization // Cognition and Categorization / Ed. by E. Rosch, B. B. Lloyd. – Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 1978. – P. 27–48.

15. Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. – Jizzax: Sangzor, 2006.

16. Wierzbicka A. Semantics, Culture, and Cognition: Universal Human Concepts in Culture-Specific Configurations. – New York; Oxford: Oxford University Press, 1992.

Yuklab olishlar

Nashr qilingan

2026-08-05

Qanday havola qilish kerak

O‘LCHOV BIRLIKLARINING KOGNITIV-DISKURSIV TALQINI: INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARI QIYOSIDA. (2026). Ijtimoiy-Gumanitar Sohada Ilmiy-Innovatsion Tadqiqotlar, 3(8), 203-209. https://doi.org/10.67227/skvw3q60