ПРЕДЕЛЫ ДОСЛОВНОСТИ ПРИ ПЕРЕДАЧЕ ФРАЗЕОЛОГИИ, ПАРЕМИЙ И ЭТИКЕТНОЙ РЕЧИ В ХУДОЖЕСТВЕННОМ ПЕРЕВОДЕ

Mualliflar

DOI:

https://doi.org/10.67227/wywc6367

Kalit so‘zlar:

frazeologizm, paremiya, qo‘shiq formulasi, nutqiy etiket, so‘zma-so‘z tarjima, sahifa osti izohi, milliy olam manzarasi.

Abstrak

Maqolada Abdulla Qodiriy romanining ikki ruscha tarjimasida keng ma’no doirasiga ega birliklarning berilishi tahlil qilinadi. Tadqiqot materiali sifatida frazeologizmlar, paremiya, qo‘shiq misrasi, mehmonlar toifasining nomlanishi va nutqiy etiket birliklari tanlangan. Bunday birliklarni tarjima qilishda to‘rtta holat aniqlangan: tushunilmagan fragmentning tushirib qoldirilishi, asliyatda mavjud bo‘lmagan ma’lumotlarni qo‘shish orqali mazmunning kengaytirilishi, noto‘g‘ri izoh bilan birga kelgan muvaffaqiyatli tarjima hamda birlik shaklining saqlanib, funksiyasining yo‘qolishi. So‘zma-so‘z tarjimaning chegarasi saqlangan verbal shakl butun asar doirasida birlikning funksiyasini ifodalashdan to‘xtagan nuqtada namoyon bo‘lishi asoslanadi. Tahlil jarayonida har bir birlik o‘zbek tilining izohli lug‘ati, rus tili lug‘ati va epizod konteksti asosida tekshirilib, tarjimaga asliyatda bo‘lmagan holda kiritilgan yoki undan tushirib qoldirilgan ma’lumotlar tarkibi hisobga olingan. Sahifa osti izohlari ham izohlanayotgan so‘zga muvofiqligi jihatidan alohida tekshirilgan. Matn darajasida muvaffaqiyatli amalga oshirilgan tarjima ayni nashrning ma’lumotnoma apparatidagi xato tufayli o‘z samarasini yo‘qotgan holat ham ko‘rsatilgan. Tadqiqotning amaliy ahamiyati so‘zma-so‘z tarjimaga yo‘l qo‘yiladigan holatlarni bunday tarjimani istisno etuvchi holatlardan ajratish mezonining taklif etilganida namoyon bo‘ladi. Kuzatishlardan o‘zbek mumtoz adabiyoti asarlarining qayta nashrlaridagi ma’lumotnoma apparatini takomillashtirishda foydalanish mumkin.

Yuklashlar

Yuklab olish maʼlumotlari hali mavjud emas.

Havolalar

1. Абдулла Кадыри. Минувшие дни: роман / пер. с узб. Л. Бать, В. Смирновой. – Ташкент: Гослитиздат УзССР, 1958. – 371, [3] с.URL: Библиотека ВГИК — bibliografik yozuv.

2. Абдулла Кадыри. Минувшие дни / пер. с узб. М. Сафарова. – Ташкент: Sharq, 2009. – 432 с. – ISBN 978-9943-00-412-2. URL: Elektron kutubxona kartochkasi.

3. Abdulla Qodiriy. O‘tgan kunlar. – Toshkent: Sharq, 2014. – 400 b.URL: Nashr bibliografik tasdig‘i.

4. Актуальные проблемы теории художественного перевода: материалы Всесоюзного симпозиума, 25 февраля – 2 марта 1966 г.: в 2 т. – Москва: Союз писателей СССР, Совет по художественному переводу, 1967. – Т. 1. – 369 с.; Т. 2. – 359 с.URL: Российская государственная библиотека — Т. 2.

5. Дмитриева Е. А., Лузянина Л. Л. Практикум по двустороннему переводу: немецкий и русский языки. – Омск: Изд-во ОмГУ, 2005. – 59, [1] с.URL: Омский государственный университет — katalog.

6. Jo‘rayev K. Tarjima san’ati. – Toshkent: Fan, 1982.URL: Manbaning bibliografik tasdig‘i

7. Калинина В. Д. Теория и практика перевода. Курс лекций: учебное пособие. – Москва: РУДН, 2008. – 178, [1] с. – ISBN 978-5-209-02781-2.URL: Российская государственная библиотека.

8. Кво Чу Кин. Технологии перевода = Translation and Technology: учебное пособие / пер. с англ. и науч. ред. рус. текста А. Л. Семенова. – Москва: Академия, 2008. – 251, [1] с. – ISBN 978-5-7695-4734-8.

URL: Российская государственная библиотека — bibliografik ma’lumot.

9. Quronov D. X. Dushmanni tanitgan do‘st // Mutolaa va idrok mashqlari: adabiy-tanqidiy maqola va risolalar. – Toshkent: Akademnashr, 2013. – 336 b.URL: Ziyouz — kitob va mundarija.

10. Мастерство перевода. Сборник девятый. – Москва: Советский писатель, 1973. – 528 с.

URL: CPCL — to‘plamning to‘liq elektron nusxasi.

11. Модебадзе И. Перевод современной грузинской литературы на иностранные языки: постсоветский опыт // Studi Slavistici. – 2014. – Vol. XI. – P. 257–272. – DOI: 10.13128/Studi_Slavis-15360.

URL: Studi Slavistici — rasmiy jurnal arxivi.

12. Ожегов С. И. Словарь русского языка: 70 000 слов / под ред. Н. Ю. Шведовой. – 23-е изд., испр. – Москва: Русский язык, 1990. – 917 с. – ISBN 5-200-01088-8.URL: Elektron kutubxona katalogi.

13. Salomov G‘. Tarjima tashvishlari. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti, 1983. – 192 b.URL: Ziyouz — “Tarjima tashvishlari” elektron nusxasi.

14. Salomov G‘. Matn, tarjima va istiloh. – Toshkent, 1989.URL: Manbaning bibliografik tasdig‘i

15. Siddiq S. Adabiy tarjima san’ati. – Toshkent: O‘zdavnashr, 1936. – 72 b.

URL: Bibliografik tasdiq — ilmiy tadqiqot PDF.

16. O‘zbek tilining izohli lug‘ati: 80 000 dan ortiq so‘z va so‘z birikmasi: 5 jildli / A. Madvaliyev tahriri ostida; E. Begmatov va boshq. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2006–2008. – ISBN 978-9943-07-051-6.URL: Российская государственная библиотека.

17. Федоров А. В. Введение в теорию перевода: учебное пособие для институтов иностранных языков. – Москва: Издательство литературы на иностранных языках, 1953. – 336 с. – (Библиотека филолога).

URL: Национальная электронная библиотека.

Yuklab olishlar

Nashr qilingan

2026-08-05

Qanday havola qilish kerak

ПРЕДЕЛЫ ДОСЛОВНОСТИ ПРИ ПЕРЕДАЧЕ ФРАЗЕОЛОГИИ, ПАРЕМИЙ И ЭТИКЕТНОЙ РЕЧИ В ХУДОЖЕСТВЕННОМ ПЕРЕВОДЕ. (2026). Ijtimoiy-Gumanitar Sohada Ilmiy-Innovatsion Tadqiqotlar, 3(8), 385-388. https://doi.org/10.67227/wywc6367