TARIXIY ROMAN TARJIMASIDA TARIXIY DETAL VA O‘TGAN DAVR IJTIMOIY MUNOSABATLARINING IFODALANISHI
DOI:
https://doi.org/10.67227/27yt5j59Kalit so‘zlar:
tarixiy reallik, tarixiy roman, anaxronizm, nutqiy vaziyat, ijtimoiy ierarxiya, milliy me’morchilik, o‘zbek nasri.Abstrak
Maqolada Abdulla Qodiriy romanidagi tarixiy realliklarning ikki ruscha tarjimada qayta ifodalanishi tahlil qilinadi. Tadqiqotning boshlang‘ich nuqtasi bugungi o‘quvchini tasvirlangan voqealardan ajratib turuvchi ikki karra vaqt masofasi haqidagi qarashdan iborat. Tarjimadagi yo‘qotishlarning uch turi kuzatiladi: nutqiy vaziyatni hisobga olmasdan ekvivalent bilan almashtirish, pul birligi nomini xronologik jihatdan nomuvofiq birlik bilan berish hamda qal’a, qorovul va saroy interyerini tasvirlashda aniqlovchilarning tushirib qoldirilishi. Shuningdek, qulning zodagon boy huzuriga kelishi tasvirlangan epizodda ijtimoiy ierarxiyaning, huquqiy mazmunga ega so‘zlar orqali esa oilaviy munosabatlarning tarjimada ifodalanishi tahlil qilinadi. Tanlangan ekvivalentni uch mezon — lug‘aviy ma’no, so‘zlovchining nutqiy maqsadi va xronologik mansublik asosida tekshirish zarurligi asoslanadi. Har bir qo‘llangan ekvivalent ikki tildagi lug‘aviy ma’nosi, so‘zlovchining nutqiy maqsadi va ifodalanayotgan tushunchaning muayyan davrga mansubligi nuqtai nazaridan tekshirilgan. Tarjimadagi muallif izohlarining joylashuvi ularning asliyatdagi o‘rni bilan qiyoslangan. Izoh o‘rnining o‘zgartirilishi epizod rivojiga ta’sir etishi va mazmuniy urg‘uni milliy mazmundan maishiy mazmunga ko‘chirishi ko‘rsatilgan. Tadqiqotning amaliy ahamiyati tarixiy nasrning yangi tarjimalarini tayyorlashda qo‘llash mumkin bo‘lgan ekvivalentni tekshirishning uch bosqichli tartibi taklif etilganida namoyon bo‘ladi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Абдулла Кадыри. Минувшие дни / пер. с узб. Л. Бать, В. Смирновой. – Ташкент: Художественная литература, 1958. – 371 с.URL: Bibliografik tasdiq
2. Абдулла Кадыри. Минувшие дни. – Ташкент: Издательство литературы и искусства им. Гафура Гуляма, 1984. – 336 с. – (Библиотека узбекской советской прозы).URL: Nashr ma’lumotlari
3. Абдулла Кадыри. Минувшие дни / пер. с узб. М. Сафарова. – Ташкент: Sharq, 2009. – 432 с. – ISBN 978-9943-00-412-2.URL: O‘zDJTU elektron kutubxonasi
4. Abdulla Qodiriy. O‘tgan kunlar. – Toshkent: Sharq, 2014. – 400 b.URL: Bibliografik tasdiq
5. Гиривенко А. Н. Из истории русского художественного перевода первой половины XIX века: эпоха романтизма: учебное пособие. – Москва: Флинта: Наука, 2002. – 280 с. – ISBN 5-89349-421-0; 5-02-002932-7.URL: Издательство «Флинта»
6. Дзенс Н. И., Перевышина И. Р., Кошкаров В. А. Теория и практика перевода: учебное пособие по переводу с немецкого языка на русский и с русского на немецкий. – Санкт-Петербург: Антология, 2007. – 560 с. – ISBN 978-5-94962-138-7.URL: Elektron kutubxona katalogi
7. Искандерзаде М. Мастерство художественного перевода: на примере творчества Константина Симонова и других авторов в 30–70-е годы XX века: монография / под ред. Н. Хатунцева. – Баку: Апострофф, 2013. – 145 с. – ISBN 978-9952-404-37-1.
URL: Azərbaycan Milli Kitabxanası — to‘liq PDF
8. Каримов Э. А. Развитие реализма в узбекской литературе. – Ташкент: Фан, 1975. – 189 с.
URL: CiNii Books bibliografik kartochkasi
9. Комиссаров В. Н. Современное переводоведение: учебное пособие / под ред. С. Ф. Гончаренко. – Москва: ЭТС, 2002. – 424 с. – ISBN 5-93386-030-1.URL: СПбГУ elektron katalogi
10. Морозов М. М. Пособие по переводу русской художественной прозы на английский язык. – Москва: Издательство литературы на иностранных языках, 1956. – 145, [1] с.URL: O‘zDJTU elektron kutubxonasi
11. Ожегов С. И. Словарь русского языка: 70 000 слов / под ред. Н. Ю. Шведовой. – 23-е изд., испр. – Москва: Русский язык, 1990. – 917 с. – ISBN 5-200-01088-8.URL: Elektron katalog
12. Основные понятия переводоведения (отечественный опыт): терминологический словарь-справочник / отв. ред. М. Б. Раренко; В. Н. Базылев, Т. Дамения, Л. Д. Захарова и др. – Москва: ИНИОН РАН, 2010. – 260 с. – ISBN 978-5-248-00512-3.URL: ИНИОН РАН — rasmiy nashr sahifasi
13. Salomov G‘. Til va tarjima: badiiy tarjimaning umumfilologik va ba’zi lingvistik masalalari. – Toshkent: Fan, 1966. – 385 b.URL: Urganch davlat universiteti elektron kutubxonasi
14. Саламов Г. Т. Литературные традиции и проблемы художественного перевода (сопоставительный, стилистический и типологический аспекты): дис. … д-ра филол. наук. – Ташкент, 1982. – 367 с.URL: Bibliografik tasdiq — ZiyoNET PDF
15. Умаров А. А. 20-йилларда рус адабиётидан қилинган таржималарга доир // Таржима санъати: мақолалар тўплами. – Тошкент: Адабиёт ва санъат нашриёти, 1973. – Б. 193–204.
URL: Bibliografik ko‘rsatkich
16. O‘zbek tilining izohli lug‘ati: 80 000 dan ortiq so‘z va so‘z birikmasi: 5 jildli / A. Madvaliyev tahriri ostida; E. Begmatov va boshq. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2006–2008. URL: Rossiya davlat kutubxonasi — to‘liq bibliografik yozuv
17. Hayitov Sh. M. Xorijda boburshunoslik: o‘zbekcha-turkcha manbalar qiyosiy tahlili. – Toshkent: Bayoz, 2021. – 144 b.URL: Manbaning bibliografik tasdig‘i