HAMZA HAKIMZODA NIYOZIYNING PEDAGOGIK QARASHLARI VA ULARNING JADID PEDAGOGIKASI TIZIMIDAGI O‘RNI
DOI:
https://doi.org/10.67227/9mexf133Kalit so‘zlar:
Hamza Hakimzoda Niyoziy, tarbiya konsepsiyasi, pedagogik antropologiya, “Yangi saodat”, andragogika, ijtimoiy pedagogika, xotin-qizlar ma’rifati, jadid pedagogikasi, qiyosiy-tipologik tahlil, amaliyotchi-didakt, pedagogik o‘zakning barqarorligi.Abstrak
Maqolada Hamza Hakimzoda Niyoziyning pedagogik qarashlari va u yaratgan tarbiya konsepsiyasi birlamchi manbalar asosida rekonstruksiya qilinib, uning jadid pedagogikasi tizimidagi tipologik o‘rni aniqlanadi. Tadqiqotning manbaviy asosini “To‘la asarlar to‘plami”ning 2-jildidagi “Pedagogik risolalar” bo‘limi, “Yangi saodat” romani, “Maktabi «Dor ul-aytom»” maqolasi va muallifning “Tarjimai holi” tashkil etadi; manbalar uch darajali (A, B, V) ishonchlilik shkalasi bo‘yicha baholangan. Konsepsiyaning antropologik o‘zagi — jaholat irsiy hodisa emas, balki tarbiyasizlikning oqibati va shu bois o‘zgartirilishi mumkin bo‘lgan holat ekanligi haqidagi qoida — aniqlangan. Matndagi tavsiflar asosida tarbiyalanganlikning olti ko‘rsatkichli, empirik tekshirishga yaroqli me’yoriy modeli hamda yetti pozitsiyali tarbiya vositalari tizimi rekonstruksiya qilingan. Hamzaning ikki avlodga — bolalar va kattalarga — bir vaqtda yo‘naltirilgan strategiyasi hamda uning andragogik komponenti asoslangan. Qiyosiy-tipologik tahlil jadid pedagogikasining beshta umumiy belgisini va Hamza tizimini ajratib turuvchi to‘rtta xususiyatni aniqlash imkonini bergan. Jadid ma’rifatparvarlarining pedagogik faoliyati uchta funksional tipga ajratilib, Hamza “amaliyotchi-didakt” tipiga mansub deb tavsiflangan. Shuningdek, konsepsiyaning uchta cheklovi ko‘rsatib berilgan.
Yuklashlar
Havolalar
1. Hamza Hakimzoda Niyoziy. To‘la asarlar to‘plami: 5 jildlik. 2-jild: She’rlar. Pedagogik risolalar. Nasriy asarlar. – Toshkent: Fan, 1988. (Зиё Уз)
URL: https://ziyouz.uz/kutubxona/page/28/
2. Sharafiddinov O. Ijodni anglash baxti. – Toshkent: Sharq, 2004. – 640 b. (Китобхон)
URL: https://ziyouz.uz/kutubxona/yangi-kitoblar/ozod-sharafiddinov-ijodni-anglash-baxti/
3. Karimov N. XX asr o‘zbek adabiyoti taraqqiyoti. – Toshkent: O‘zbekiston, 2010. – 320 b. (Publish Science)
URL: https://publishscience.uz/sirsh/article/view/1654
4. Qosimov B. Milliy uyg‘onish: jasorat, ma’rifat, fidoyilik. – Toshkent: Ma’naviyat, 2002. – 400 b. (Зиё Уз)
URL: https://ziyouz.uz/kutubxona/
5. Amonov Sh. Hamza she’riyati: manba va matn tadqiqi // Hamza va XX asr o‘zbek adabiyoti: maqolalar to‘plami. – Farg‘ona, 2019. (ResearchGate)
6. Jo‘raboyev O. “Devoni Nihoniy”ning yaratilish tarixi va manbalari // Hamza va XX asr o‘zbek adabiyoti: maqolalar to‘plami. – Farg‘ona, 2019. (Atam Karabük Üniversitesi)
URL: https://atam.karabuk.edu.tr/yuklenen/dosyalar/12620102024124953.pdf
7. Dolimov U. Turkistonda jadid maktablari. – Toshkent: Universitet, 2006. (Zenodo)
URL: https://zenodo.org/records/21899088
8. Jabborov N. Zamon. Mezon. She’riyat. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2015. – 304 b. (Тадқиқот)
URL: https://www.tsuull.uz/uz/content/nurboy-jabborov-ilmiy-maktabi
9. Abdurahmonova B. Hamza asarlarining ta’lim bosqichlarida o‘rganilishi masalasi // Pedagogik mahorat. – 2020. – № 4.
Siddiqov M. Hamza ijodida uxroviy ma’naviyat talqini // O‘zbek tili va adabiyoti. – 2019. – № 3.
Sulton I. Hamza haqida so‘z // Yoshlik. – 1989. – № 3.
Корнетов Г. Б. Цивилизационный подход к изучению всемирного историко-педагогического процесса. – Москва: ИТП и МИО РАО, 1994. – 265 с. (Dissercat)
10. Богуславский М. В. Очерки истории отечественного образования XIX–XX веков. – Москва: Издательство Московского культурологического лицея, 2002. – 96 с. (Википедия)
11. Avloniy A. Turkiy guliston yoxud axloq. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992. – 160 b. (Smart Quill Publishing)
URL: https://globalsciences.uz/renessans/article/view/4182
12. Munavvarqori Abdurashidxonov. Tanlangan asarlar. – Toshkent: Ma’naviyat, 2003. – 304 b. (Global Sciences)
URL: https://www.tarix.uz/munavvar-qori-abdurashidxonov-1878-1931.html
13. Гадамер Х.-Г. Истина и метод: основы философской герменевтики / пер. с нем.; общ. ред. и вступ. ст. Б. Н. Бессонова. – Москва: Прогресс, 1988. – 704 с. (Бигенц)
URL: https://bigenc.ru/b/istina-i-metod-0d4a3b
14. Днепров Э. Д. Российское образование в XIX – начале XX века: в 2 т. Т. 1: Политическая история российского образования. – Москва: Мариос, 2011. – 647 с. (Search RSL)
URL: https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_005441468/
15. Jadidchilik merosi: tadqiqot va targ‘ib muammolari: ilmiy to‘plam. – Toshkent, 2023.
Khalid A. The Politics of Muslim Cultural Reform: Jadidism in Central Asia. – Berkeley: University of California Press, 1998. – 400 p. (UC Press)
16. Knowles M. S. The Modern Practice of Adult Education: From Pedagogy to Andragogy. – Chicago: Association Press; Follett Publishing Company, 1980. – 400 p. (Google Books)
URL: https://books.google.com/books/about/The_Modern_Practice_of_Adult_Education.html?id=PUu3MOpUMvIC
