XORAZMNING QADIMIY SHAHAR VA KANALLARI: BERUNIY VA O‘RTA ASR YOZMA MANBALARI ASOSIDA TARIXIY-GEOGRAFIK TAHLIL
DOI:
https://doi.org/10.67227/v1h9cj48Kalit so‘zlar:
Xorazm, Abu Rayhon Beruniy, tarixiy geografiya, Kot, Gurganj, Xiva, Mizdahqon, Amudaryo, Jardur, Hazorasp kanali, Xiva kanali, sug‘orish, shaharsozlik.Abstrak
Maqolada N. Norqulovning “Beruniy va Xorazm” risolasida jamlangan Abu Rayhon Beruniy hamda o‘rta asr mualliflari ma’lumotlari asosida Xorazm vohasining ayrim qadimiy shaharlari va sug‘orish tarmoqlari tarixiy-geografik jihatdan tahlil qilinadi. Asosiy e’tibor Kos (Kot), Fil, Gurganj (Jurjoniya), Xiva, Zamaxshar, Gurlan, Mizdahqon, Darg‘on, Kurdar, Git, Varag‘deh va Madiminiya kabi shahar va manzilgohlarga, shuningdek, Jardur, Qarik, Hazorasp, Qordaron, Xiva, Madra, Vadak, Bux va Kardor kanallariga qaratildi. Yozma manbalarda shaharlarning daryo va kanal tarmoqlariga bog‘liq joylashuvi, savdo-hunarmandchilik hayoti, mudofaa tizimi va Amudaryo oqimining o‘zgarishi natijasida ayrim markazlarning vayron bo‘lishi yoki ko‘chishi haqidagi ma’lumotlar qiyosiy ko‘rib chiqildi. Tahlil Xorazm shaharsozlik tizimida suv tarmoqlari nafaqat xo‘jalik, balki shaharlarning vujudga kelishi, rivojlanishi va tarixiy taqdirini belgilovchi asosiy geografik omillardan biri bo‘lganini ko‘rsatadi.
Yuklashlar
Havolalar
1. Norqulov N. K. Beruniy va Xorazm. – Toshkent: O‘zbekiston SSR Fan nashriyoti, 1973. – 48 b.
2. Abu Rayhon Beruniy. Tanlangan asarlar. – Toshkent, 1968. – I tom. – B. 127, 147, 236, 282, 285–286.
3. G‘ulomov Ya. G‘. Xorazmning sug‘orilish tarixidan. – Toshkent, 1957. – B. 19, 95, 134.
4. Толстов С. П. По древним дельтам Окса и Яксарта. – Москва, 1962. – С. 95, 223–224, 248.
5. Толстов С. П. По следам древнехорезмийской цивилизации. – Москва; Ленинград, 1948. – С. 11–12, 161.
6. Бартольд В. В. Сочинения. – Москва, 1962. – Т. I. – С. 197–476.
7. Фрай Р. Н. Наследие Ирана. – Москва, 1972. – С. 65, 72, 217.
8. Захау Э. Xorazm tarixi va xronologiyasiga doir. – Vena, 1873. – B. 3, 7–8, 15.
9. Якубовский А. Ю. Городище Миздахкан // Записки коллегии востоковедов. – Ленинград, 1930. – Т. V. – С. 553.
10. Низовья Аму-Дарьи, Сарыкамыш, Узбой. История формирования. – Москва, 1960. – С. 194.
11. O‘zbekiston tarixi: xrestomatiya. – Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi FA Fan nashriyoti, 2014. – I jild. – B. 161–162.
12. O‘zbekiston tarixi: xrestomatiya. – Toshkent, 2004. – II jild. – B. 61.
13. Абулқосим Фирдавсӣ. Шоҳнома. – Душанбе: Адиб, 2007.
14. Norqulov N. Beruniy va Xorazm // Abu Rayhon Beruniy. Tanlangan asarlar. – Toshkent, 1972. – III tom. – B. 95–96.
