NOYADRO TOBE KOMPONENTLARGA ERGASHIB KELUVCHI UYUSHIQ BO‘LAKLAR
Kalit so‘zlar:
noyadro komponent, tobe komponent, uyushiq bo‘laklar, sintaktik tuzilish, gap strukturası, aktual bo‘linish, sintaktik bog‘lanish, kommunikativ mazmun.Annotatsiya
Mazkur maqolada gap tarkibida noyadro tobe komponentlarga ergashib keluvchi uyushiq bo‘laklarning sintaktik xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda gapning strukturaviy tuzilishi, uning kommunikativ mazmuni hamda komponentlar o‘rtasidagi grammatik munosabatlar lingvistik nuqtai nazardan yoritiladi. Ayniqsa, noyadro komponentlarga bog‘langan holda keluvchi uyushiq bo‘laklarning gapning umumiy mazmunini shakllantirishdagi o‘rni, ularning sintaktik tizimdagi vazifasi hamda nutq jarayonidagi funksional imkoniyatlari tahlil qilinadi. Maqolada uyushiq bo‘laklarning tobe komponentlarga ergashib kelishi natijasida yuzaga keladigan sintaktik bog‘lanish turlari, ularning strukturaviy modellarini aniqlash hamda gapning aktual bo‘linish jarayonidagi roli misollar asosida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, noyadro tobe komponentlarga ergashib keluvchi uyushiq bo‘laklar gapning sintaktik tuzilishini boyituvchi muhim birliklardan biri bo‘lib, ular gap mazmunining aniq va izchil ifodalanishida muhim rol o‘ynaydi. Mazkur masalaning o‘rganilishi zamonaviy sintaksis tadqiqotlari uchun muhim nazariy va amaliy ahamiyatga ega.
Iqtiboslar
1. Асадов Р. М.Инглиз тили содда гап қурилмаларида моновалентли ва поливалентли компонентларнинг синтаксем таҳлили: дис. … PhD (филол. фан.). – Т., 2018. – 180 б.
2. Гулыга Е. В., Шендельс Е. И.О компонентном анализе значимых единиц языка // Принципы и методы семантических исследований. – М., 1976. – С. 291–314.
3. Усмонов Ў. У.Гап таҳлилига янгича ёндашув // Халқаро илмий-назарий анжуман материаллари. – Самарқанд: СамДЧТИ, 2004. – Б. 105–108.
4. Мухин А. М.Модели внутренних синтаксических связей предложений // Вопросы языкознания. – 1970. – № 4. – С. 68–80.
5. Каландаров А. Р.Инглиз ва ўзбек тилларида компаративлик категорияси ифодаланишининг синтактик-семантик хусусиятлари: автореф. дис. … PhD (филол. фан.). – Т., 2019. – 25 б.
6. Нурмонов А.Тилни системали ўрганиш ва синтаксиснинг айрим мунозарали масалалари // Ўзбек тили ва адабиёти. – Т., 1988. – № 5. – Б. 22–26.
7.Ўзбек тили грамматикаси. – Т.: Фан, 1976. – Т. 2. – 560 б.
8. Қурбонова М.Ўзбек тилининг структурал синтаксиси. – Т.: Фан, 2004. – 142 б.
