TARJIMASHUNOSLIKDA KOMPYUTER LINGVISTIKASI VA SUN’IY INTELLEKT PARADIGMALARINING EVOLYUTSIYASI HAMDA LINGVISTIK ASOSLARI
Kalit so‘zlar:
kompyuter tilshunosligi, qoidalarga asoslangan sun’iy intellekt (SI) paradigmalari, statistik mashinali tarjima, neyron tarjima tizimi (NTT)Annotatsiya
Ushbu maqolada an’anaviy insonparvarlik nazariyalarini zamonaviy texnologik yondashuvlarga qarshi qo‘ygan holda, tarjimashunoslik sohasidagi kompyuter lingvistikasi va sun’iy intellekt (SI) paradigmalarining rivojlanishi ko‘rib chiqiladi. Muhokamada qoidalarga asoslangan va statistik mashina tarjimasi (MT) tizimlaridan neyron mashina tarjimasining (NMT) ilg‘or imkoniyatlariga o‘tish jarayoni kuzatiladi, bu texnologiyalar tarjima jarayonini tubdan o‘zgartirgani ta’kidlanadi. Tahlilning katta qismi ingliz va o‘zbek tillarining tipologik jihatdan farq qiluvchi tillarida MT va SI ni qo‘llash muammolariga, xususan, morfologik murakkablik, semantik noaniqlik va sintaktik o‘zgarishlarga qaratilgan. Matndan shunday xulosa kelib chiqadiki, sun’iy intellekt tarjimashunoslikning epistemologik chegaralarini sezilarli darajada kengaytirsa-da, u asosan madaniy va kontekstual bilimlari muhim bo‘lib qolayotgan inson tarjimonlarining o‘rnini to‘liq bosuvchi emas, balki qo‘llab-quvvatlovchi vosita vazifasini bajaradi.
Iqtiboslar
1. Nida, E. Toward a Science of Translating. – Leiden: Brill, 1964.
2. Catford, J. C. A Linguistic Theory of Translation. – Oxford: OUP, 1965.
3. Hutchins, W., Somers, H. An Introduction to Machine Translation. – London, 1992.
4. Koehn, P. Neural Machine Translation. – Cambridge: Cambridge University Press, 2020.
5. Jurafsky, D., Martin, J. Speech and Language Processing. – Stanford, 2023.
6. Baker, M. In Other Words: A Coursebook on Translation. – London: Routledge, 2018.
