SUG‘D KONFEDERATSIYASIDA DINIY RITUALAR VA HUNARMANDCHILIK INTEGRATSIYASI: NAXSHAB MULKLIGI MISOLIDA
Kalit so‘zlar:
Sug‘d konfederatsiyasi, Naxshab mulkligi, hunarmandchilik, diniy ritual, zardushtiylik, ikonografiya, Aji Dahāka (ajdar), muhr va tangalar, arxeologiya, “muqaddas madaniyat”.Annotatsiya
Maqola ilk o‘rta asrlar davrida Sug‘d konfederatsiyasi hududlarida (Yerqo‘rg‘on, Naxshab, Nasaf) diniy ritual amaliyotlari va hunarmandchilikning integratsiyasini Naxshab mulkligi misolida tadqiq etadi. Hunarmandchilik mahsulotlari (marosimiy idishlar, haykalchalar, ikonografik tasvirlar, muhr va tangalar) nafaqat iqtisodiy vosita, balki zardushtiylik muhitida “muqaddas madaniyat”ning funksional elementi sifatida diniy tasavvurlarni moddiy shaklda kodlovchi va jamoaviy xotirani barqarorlashtiruvchi vosita ekanligi ko‘rsatiladi. Arxeologik, ikonografik, numizmatik va toponimik manbalar (Panjikent ibodatxonalari, Yerqo‘rg‘on muhri, “Qal’ai Zohhaki Moron” toponimi, Aji Dahāka motivi) asosida F. Grenet, R. Sulaymonov va A. Yorqulov tadqiqotlariga tayangan holda hunarmandchilikning diniy-ijtimoiy tizim, hokimiyat legitimatsiyasi va transregional madaniy aloqalar bilan uzviy bog‘liqligi ilmiy jihatdan asoslanadi.
Iqtiboslar
1. Grenet F. An Iconographic Peculiarity of the Zoroastrian Temple at Panjikent // Journal of Inner Asian Art and Archaeology. – 2017. – Vol. 7. – P. 55–58.
2. Grenet F. An Iconographic Peculiarity of the Zoroastrian Temple at Panjikent // Journal of Inner Asian Art and Archaeology. – 2017. – Vol. 7. – P. 45–62. – DOI: 10.1484/J.JIAAA.4.2017004.
3. Sulaymonov R. Naxshab – unutilgan tamaddun sirlari. – Toshkent: Ma’naviyat, 2004. – 48 b.
4. Yorqulov A. A. Ilk o‘rta asrlarda Naxshabning hunarmandchilik tarixi: Falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. – Qarshi: Qarshi davlat universiteti, 2022. – 70 b.
5. Sulaymonov R. Naxshab – unutilgan tamaddun sirlari. – Toshkent: Ma’naviyat, 2004. – 128–130-b.
6. Sulaymonov R. Naxshab – unutilgan tamaddun sirlari. – Toshkent: Ma’naviyat, 2004. – 48 b.
7. Raimqulov A. Yuezhilarning birinchi poytaxti xususida // Baqtriya arxeologiyasi: yangi tadqiqotlar va natijalar. Xalqaro ilmiy to‘plam. – Termiz, 2025. – B. 94–101.
