MAHMUD QOSHG‘ARIY BARSKONIY MEROSINI O‘RGANISHNING XALQARO TARIXI: O‘RTA OSIYO, TURK VA G‘ARB QOSHG‘ARIYSHUNOSLIGIDAGI ASOSIY YO‘NALISHLAR (XX–XXI ASRLAR)
Kalit so‘zlar:
Mahmud Qoshg‘ariy, “Devonu lug‘ot at-turk”, qoshg‘ariyshunoslik, turk filologiyasi, O‘rta Osiyo sharqshunosligi, kartografik meros, Abdurauf Fitrat, Ahmad Zakiy Validiy To‘g‘on, Robert Dankoff, Eduard Tryarskiy.Annotatsiya
Ushbu maqolada XI asrning buyuk turk olimi Mahmud Qoshg‘ariyning “Devonu lug‘ot at-turk” asarini o‘rganish tarixi xalqaro miqyosda tahlil qilinadi. Unda O‘rta Osiyo, Turkiya va G‘arb (jumladan, Yevropa va Amerika) olimlarining qoshg‘ariyshunoslik rivojiga qo‘shgan hissalari izchil ko‘rib chiqiladi. O‘zbek, qozoq, rus, turk, polyak, britan, fransuz va amerikalik tadqiqotchilarning “Devon”ga bag‘ishlangan ishlari hamda ularda yoritilgan ilmiy muammolar — kartografik meros, lingvistik metodologiya, tarixiy manbashunoslik va etnografik ma’lumotlar tahlili — muhokama etiladi. Tadqiqot qoshg‘ariyshunoslik ilmiy merosining yaxlit manzarasini yaratishga xizmat qiladi.
Iqtiboslar
1. Fitrat A. Eng qadimgi turk adabiyotining namunalari. — Toshkent, 1927. — B. I–VIII, 11–124, I–II.
2. Malov S. Ye. [Retsenziya:] Fitrat A. Eng qadimgi turk adabiyotining namunalari. — B. 215–216.
3. Belyaev V. I. Kirish so‘zi // Turkmanlar va Turkmanistonning tarixi bo‘yicha materiallar. — 1939.
4. Miller K. Mappae Arabicae. — Bd. 5. — 1-qism. — B. 142–148.
5. Hermann A. Eng qadimgi turk dunyo xaritasi (1076-y.) // Imago Mundi. — Berlin, 1935.
6. Umnyakov I. I. Eng eski turk dunyosi xaritasi. — B. 105.
7. Krachkovskiy I. Yu. Arab geografik adabiyoti. — B. 268–269.
8. Xusainov G. B. Axmetzaki Validov. — B. 3–11.
9. Togan A. Z. V. Umumiy turk tarixiga kirish. — Istanbul, 1946;
10. Togan A. Z. V. Devonu lug‘otit turkda tarix va geografiya.
11. Kilisli Rif’at Bilge maqolalari // Türkiyat Mecmuası. — 6-jild. — B. 355–360;
12. Yeni Sabah. — 1945. — 30-sentabr; 4, 7, 14, 18-oktabr.
13. Ülkütaşır M. Ş. Buyuk turk tilshunosi Koshg‘ariy Mahmud. — Istanbul, 1946;
14. 2-nashr. — Ankara, 1972.
15. Dilçin D. Arab alifbosi asosida Devonu lug‘otit turk indeksi. — Ankara, 1957.
16. Çiçekli A. Koshg‘ariy Mahmud: hayoti, asarlari va g‘oyalari. — Istanbul, 1970.
17. Turk til jamiyatining 40 yilligi va “Devonu lug‘otit turk”ning 900 yilligiga bag‘ishlangan I Turk tili ilmiy qurultoyi materiallari. — 1972-yil 27–29-sentabr.
18. Tekeli S. Dastlabki yapon va turk dengizchilari xaritalari: Piri Reis va Koshg‘ariy Mahmud xaritalari. — Ankara, 1985.
19. Koshg‘ariy Mahmud. Devonu lug‘otit turk (faksimile nashr). — Ankara: Madaniyat vazirligi, 1990.
20. Genç R. Koshg‘ariy Mahmudga ko‘ra XI asr turk dunyosi. — Ankara, 1997.
21. Genç R. “Turkiy tillar devoni”da XI asr turk dunyosi. — Pekin, 2010.
22. Pritsak O. Qoraxoniylar; Mahmud Koshg‘ariy kim?; O‘rta asr Yevroosiyo tarixi bo‘yicha tadqiqotlar.
23. Bazin L. Devonu lug‘otit turkning yozilish sanalari haqida // Ural-Altaische Jahrbücher. — 1957. — B. 24–25;
24. Bazin L. Turklar. — B. 384–387.
25. Clauson G. XIII asrgacha bo‘lgan turk tilining etimologik lug‘ati. — Oxford, 1972.
26. Kelly J. M. Devonu lug‘otit turk manba sifatida;
27. O‘rta asr turk tilida “til” tushunchasi haqida;
28. Koshg‘ariy lingvistik nazariyasining kelib chiqishi haqida mulohazalar.
29. Dankoff R. Koshg‘ariy va qabilalar;
30. Koshg‘ariy va turklar e’tiqodlari;
31. Uch turkiy she’riy sikl.
32. Tryjarski E. XI asrda Koshg‘ariy Mahmud asarlari asosida turkiy xalqlar madaniyati. — Varshava, 1993.
33. Schönig C. Devonu lug‘otit turkdagi murakkab va bahsli o‘rinlar haqida // Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae. — 2004. — B. 35–56.
34. Koshg‘ariy Mahmud tavalludining 1000 yilligiga bag‘ishlangan xalqaro simpozium materiallari / tahrirchi M. Kalkishim. — Rize, 2008.
35. Gayretcan O. XIX–XX asrlarda uyg‘ur madaniyati tarixida Koshg‘ariy Mahmud.
36. Buğra M. A. Sharqiy Turkiston tarixi. — Shrinagar; qayta nashr: Ankara, 1987. — B. 222.
