INGLIZ VA O’ZBEK TILLARIDA “TAQDIR” KONSEPTINING KONSEPTUAL TAHLILI
Kalit so‘zlar:
olamning lisoniy manzarasi, taqdir, konsept, til birliklari, lingvomadaniy yondashuv, konseptosfera, assotsiativ yondashuv.Annotatsiya
Olam lisoniy manzarasini o‘rganishda faol bo‘lgan konseptlar mohiyati va ularning tilda voqelanishini tavsiflash, tafakkurda uning shakllanish hamda verballashuviga asos bo‘ladigan lisoniy va nolisoniy omillarni aniqlash dolzarb hisoblanmoqda. O‘zbek tilshunosligida ham olam lisoniy va konseptual manzarasida universal va unikal konseptlarning ilmiy-amaliy tadqiqi izchil o‘rganilmoqda. Biroq “taqdir” tushunchasining ingliz va o‘zbek til birliklari misolida konseptuallashuvi, uning lingvokognitiv va lingvomadaniy aspektlarini qiyosiy-chog‘ishtirish orqali yoritishga bag‘ishlangan tadqiqotlar mavjud emas. Birinchidan, lingvokognitiv yondashuv obraz, tushuncha va qimmatlik (qadriyat) komponentlaridan tashkil topgan konseptni madaniyatning bazaviy birligi sifatida belgilaydi. Ikkinchidan, lingvomadaniy yondashuv tilning akkumiliaytiv, ya’ni xalqning tajribasi va dunyoqarashini o‘zida jo qiluvchi va avloddan avlodga uzatuvchi funksiyasi haqidagi g‘oyaga tayanadi. Tadqiqot shunu ko‘rsatdiki, xalqning moddiy va ma’naviy madaniyati qanchalik boy bo‘lsa, xalqning konseptosferasi ham shunchalik boy bo‘ladi. Olingan natijalar xorijiy til va madaniyat haqidagi potensial bilimlarni yanada boyitishga xizmat qiladi.
Iqtiboslar
1. Nacisione А. Stylistic Use Of Phraseological Units in Discourse. 2011.-p.289
3. Йўлдошев Б. Ўзбек фразеологияси ва фразеологиясининг шаклланиши ҳамда тараққиёти. – Самарқанд, 2011.-114 б
4. Карасик В.И., Слышкин Г.Г. Лингвокультурный концепт как единица исследования // Методологические проблемы когнитивной лингвистики: Сб. науч. тр. – Воронеж, 2001. – С. 75–80 5. Карасик В.И. Концепты-регулятивы// Язык, сознание, коммуникация: Сб. статей / Отв. ред. В. В. Красных, А. И. Изотов. – Москва: МАКС Пресс, 2005. Вып. 30. – С. 97.
6. Лутфуллаева Д.Э. Ассоциатив тилшунослик назарияси. Монография. – Тошкент, 2017. 140 б
7. Маматов А.Э. Ўзбек тили фразеологизмларининг шаклланиши масалалари: ДДА. Тошкент: 2000.- 50 б
8. Степанов, Ю.С. Константы: Словарь русской культуры. – Москва: Академический проект, 2001. – 43 с.
9. Ўзбек тилининг изоҳли луғати. 1-5 жилд. -Тошкент: “ЎМЭ”, 2008.
10. Ўзбек тилининг этимологик луғати. 1-3 жилдлар. - Тошкент: “Ўқитувчи”, 2000 2009
11. Ўзбек тилининг изоҳли фразеологик луғати (Ш.Рахматуллаев ва бошқ). - Тошкент: “Ўқитувчи”, 1978.- 407 б
12. Чупрына. O.Г. Эволюция языковой репрезентации понятия судьба в английском языке. О.Г. Чупрына // Язык в проблемном поле гуманитаристики: кол лектив. монография . – Архангельск: Поморский университет, 2010.– С. 126–156.