TA’LIM TIZIMIDA IJTIMOIY INKLYUZIYANI RIVOJLANTIRISHDA SPORTNING AHAMIYATI
Kalit so‘zlar:
ijtimoiy inklyuziya, sport va ta’lim, jismoniy tarbiya, inklyuziv ta’lim, ijtimoiy moslashuv, teng imkoniyatlar, ijtimoiy integratsiya, jamoaviylik, ta’lim muhitida sportAnnotatsiya
Mazkur maqolada ta’lim tizimida ijtimoiy inklyuziyani rivojlantirishda sportning ahamiyati ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Sport mashg‘ulotlari va jismoniy tarbiya jarayonlarining turli ijtimoiy guruhlarga mansub, jumladan, imkoniyati cheklangan, ijtimoiy himoyaga muhtoj hamda turli madaniy muhitdan bo‘lgan ta’lim oluvchilarni jamiyat hayotiga faol jalb etishdagi o‘rni yoritib beriladi. Maqolada sportning ta’lim muhitida teng imkoniyatlar yaratish, ijtimoiy moslashuvni kuchaytirish, jamoaviylik va hamkorlik ko‘nikmalarini shakllantirishdagi roli asoslab berilgan. Shuningdek, sport faoliyati orqali ijtimoiy to‘siqlarni bartaraf etish, diskriminatsiyaning oldini olish hamda inklyuziv ta’lim tamoyillarini amalga oshirish masalalari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari sportni ta’lim tizimida ijtimoiy inklyuziyani rivojlantirishning samarali vositasi sifatida keng joriy etish zarurligini ko‘rsatadi.
Iqtiboslar
1. Bailey R. Maktablarda jismoniy tarbiya va sport: foyda va natijalar tahlili // Journal of School Health. – 2006. – 76-jild, 8-son. – 397–401-betlar.
2. Biddle S.J.H., Ciaccioni S., Thomas G., Vergeer I. Bolalar va o‘smirlarda jismoniy faollik va ruhiy salomatlik // Psychology of Sport and Exercise. – 2019. – 42-jild. – 146–155-betlar.
3. Donnelly J.E., Hillman C.H., Castelli D. va boshqalar. Jismoniy faollik, jismoniy tayyorgarlik va o‘quvchilarning akademik yutuqlari // Medicine & Science in Sports & Exercise. – 2016. – 48-jild, 6-son. – 1197–1222-betlar.
4. Eime R.M., Young J.A., Harvey J.T., Charity M.J., Payne W.R. Bolalar va o‘smirlarning sport faoliyatida ishtirok etishining ijtimoiy va psixologik foydalari // International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity. – 2013. – 10-jild. – 98-bet.
5. Fox K.R. Jismoniy faollikning ruhiy farovonlikka ta’siri // Public Health Nutrition. – 1999. – 2-jild, 3-son. – 411–418-betlar.
6. Lubans D.R., Richards J., Hillman C.H. va boshqalar. Yoshlar orasida jismoniy faollikning kognitiv va ruhiy salomatlikka ta’siri // Preventive Medicine. – 2016. – 89-jild. – 93–110-betlar.
7. UNESCO. Sifatli jismoniy tarbiya (QPE): siyosatchilar uchun qo‘llanma. – Parij: UNESCO nashriyoti, 2015.
8. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO). Jismoniy faollik va kamharakatlilik bo‘yicha tavsiyalar. – Jeneva, 2020.
9. Morgan K., Hansen V. Boshlang‘ich maktablarda jismoniy tarbiya: o‘qituvchilarning qarashlari // Health Education Journal. – 2008. – 67-jild, 3-son. – 196–207-betlar.
10. OECD. XXI asr bolalarini tarbiyalash: maktablarda emotsional farovonlik. – Parij: OECD nashriyoti, 2019.
11. Salend S.J. Inklyuziv sinflarni tashkil etish: samarali va reflektiv yondashuvlar. – Nyu-York: Pearson Education, 2016.
12. Katz J. Universal dizayn asosidagi inklyuziv ta’lim modeli. – Toronto: Canadian Scholars’ Press, 2013.
13. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining ta’lim va sport sohasini rivojlantirishga oid farmon va qarorlari. – Toshkent, 2020–2024.
14. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. Inklyuziv ta’limni rivojlantirish bo‘yicha me’yoriy-huquqiy hujjatlar to‘plami. – Toshkent, 2022.
