O‘ZBEK TILIDA GAP SHAKLLARINING SINTAKTIK TUZULISHI
Kalit so‘zlar:
sodda gap, murakkab gap, elliptik gap, predikativlik, sintaksis, qiyosiy tahlil.Annotatsiya
Ushbu maqola o‘zbek tilidagi gap shakllarining sintaktik tuzilishini tizimli tarzda o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda sodda, murakkab va elliptik gaplarning sintaktik, semantik va kommunikativ xususiyatlari chuqur tahlil qilinadi. Sodda gaplar yagona predikativ markazga ega bo‘lib, nutqning aniqligi va ixchamligini ta’minlasa, murakkab gaplar ikki yoki undan ortiq predikativ birliklar orqali fikrlararo mantiqiy munosabatlarni ifodalaydi. Elliptik gaplar esa predikativ birliklarning qisqartirilgan shakli bo‘lib, kontekstga tayanib nutqning tejamkorligi va tabiiyligini oshiradi. Maqolada gap turlarining strukturaviy, semantik va kommunikativ farqlari qiyosiy tahlil qilinib, ularning o‘zaro bog‘liqligi hamda matndagi mantiqan uzviy rolini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari o‘zbek tilining sintaksis tizimini chuqurroq tushunishga va tilshunoslik hamda matn lingvistikasi sohalarida amaliy tadqiqotlar olib borishga ilmiy asos yaratadi.
Iqtiboslar
1. Abdukarimov T. O‘zbek tili sintaksisi nazariyasi. — Toshkent: Fan, 2018.
2. Akramov B. Turkiy tillarda sodda va murakkab gaplar: qiyosiy tahlil. — Toshkent: O‘zMU nashriyoti, 2018.
3. Azizov O. O‘zbek tilshunosligida sintaktik kategoriyalar. — Toshkent: Akademnashr, 2016.
4. Egamberdiyev S. O‘zbek tili sintaksisining nazariy asoslari. — Toshkent: Ilm-Fan, 2015.
5. Fozilova G. Nutqda ellipsis hodisasi va uning o‘zbek tilidagi ifodalari. — Toshkent: O‘zR FA, 2016.
6. G‘ulomov A. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Sintaksis. — Toshkent: O‘qituvchi, 2004.
7. Karimov A. Sodda va murakkab gaplar strukturasida predikativlik. — Toshkent: O‘zMU, 2020.
8. Karimov D., Qodirov M. Sodda va murakkab gaplarning qiyosiy tahlili. — Toshkent: O‘zFA, 2021.
9. Norqulov Sh. Elliptik konstruksiyalar va nutqiy kommunikatsiya. — Toshkent: Til va adabiyot, 2017.
10. Salimova L. O‘zbek tilida gap turlari va ularning pragmatik xususiyatlari. — Toshkent: Fan va texnologiya, 2019.
11. Sobirova N. O‘zbek tilida kommunikativ va predikativ birliklar // Tilshunoslik jurnali. — 2020. — №3. — B. 45–58.
12. Teshaboyev N. O‘zbek tilida murakkab gaplarning semantik tahlili // Filologiya masalalari. — 2018. — №2. — B. 61–69.
13. Yusupov U. Sodda gaplarning kommunikativ xususiyatlari // O‘zbek tili va adabiyoti. — 2017. — №4. — B. 22–29.
14. Yuldashev B. Ellipsis va matn izchilligi // Zamonaviy filologiya. — 2021. — №1. — B. 88–97.
15. Comrie B. Language universals and linguistic typology. — Oxford: Blackwell, 1989.
16. Crystal D. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. — Oxford: Blackwell, 2008.
17. Halliday M. A. K. An Introduction to Functional Grammar. — London: Arnold, 1994.
18. Halliday M. A. K., Hasan R. Cohesion in English. — London: Longman, 1976.
19. Radford A. Syntax: A Minimalist Introduction. — Cambridge: CUP, 2009.
20. Givón T. Syntax: An Introduction. — Amsterdam: John Benjamins, 2001.
21. Levinson S. Pragmatics. — Cambridge: CUP, 1983.
22. Lyons J. Linguistic Semantics. — Cambridge: CUP, 1995.
23. Huddleston R., Pullum G. The Cambridge Grammar of the English Language. — Cambridge: CUP, 2002.
24. Виноградов В. Исследования по русской грамматике. — Москва: Наука, 1986.
25. Валгина Н. Синтаксис современного русского язйка. — Москва: Вйсшая школа, 2003.
26. Звегинтсев В. Теоретическая грамматика. — Москва: УРСС, 2001.
27. Chafe W. Discourse, Consciousness, and Time. — Chicago: University of Chicago Press, 1994.
28. Sodiqov Q. Matn lingvistikasi asoslari. — Toshkent: Akademnashr, 2014.
