OG‘IR NUTQ KAMCHILIGIGA EGA BO‘LGAN BOLALARDA KOGNITIV-KOMMUNIKATIV KOMPETENSIYALARNI RIVOJLANTIRISHNING INTEGRATIV MODELI
Kalit so‘zlar:
motor alaliya, og‘ir nutq kamchiliklari, kognitiv rivojlanish, nutqiy rivojlanish, kommunikativ kompetensiya, neyropsixologik korreksiya, psixolingvistik yondashuv, nutq va tafakkur integratsiyasi, idrok, diqqat, xotira, maktabga tayyorlik, korreksion pedagogika, logopedik texnologiyalar, erta aralashuv.Annotatsiya
Maqolada og‘ir nutq kamchiligiga ega bo‘lgan (motor alaliya) 5–6 yoshli bolalarda kognitiv-kommunikativ kompetensiyalarni shakllantirish muammosi yoritilgan. Zamonaviy neyropsixologik, psixolingvistik va korreksion-pedagogik yondashuvlar asosida nutqiy va kognitiv funksiyalarni integratsiyalashgan holda rivojlantirish zarurligi asoslab berilgan. Tadqiqotda kognitiv-kommunikativ kompetensiyalarni rivojlantirishga yo‘naltirilgan mualliflik modeli ishlab chiqilib, uning maqsadli, mazmunli, tashkiliy-jarayonli va natijaviy-baholovchi bloklari tavsiflangan. Model diqqat, xotira, tafakkur, idrok, nutq va kommunikativ ko‘nikmalarni rivojlantirish hamda bolalarning maktab ta’limiga tayyorligini ta’minlashga xizmat qiladi. Integrativ yondashuv korreksion-rivojlantiruvchi ish samaradorligini sezilarli darajada oshirishi ko‘rsatib berilgan.
Iqtiboslar
1. Shokirova Sh.D. Maktabgacha yoshdagi bolalar sensomotor rivojlanishining yoshga oid xususiyatlari. “Bola va zamon” jurn., 2020 yil, 4-son
2. Mardonova D.S. Maktabgacha yoshdagi bolalarning kognitiv rivojlanish xususiyatlari. “Qo‘qon DPI.Ilmiy xabarlar” ilmiy jurnali 2025-yil 3-son
3. Левина Р.Е. Основы теории и практики логопедии. – М.: Просвещение, 2005. – 312 с.
4. Лалаева Р.И. Нарушения речи у детей и основы их коррекции. – СПб.: Речь, 2008. – 384 с.
5. Волкова Л.С. Логопедия. – М.: ВЛАДОС, 2010. – 384 с.
6. Филичева Т.Б., Чиркина Г.В. Логопедическая работа при общем недоразвитии речи. – М.: Просвещение, 2007. – 256 с.
7. Мастюкова Е.М. Детская нейропсихология: теория и практика. – М.: Академия, 2011. – 368 с.
8. Montgomery, J. W., Gillam, R. B., & Plante, E. (2023). Enhancing syntactic knowledge in school-age children with developmental language disorder: The promise of syntactic priming. American Journal of Speech-Language Pathology, 33(2), 580–597.
9. Leonard L.B. Children with Specific Language Impairment. – Cambridge (MA): MIT Press, 2021. – 512 p.
10. MacWhinney B., Bates E. The Cross-linguistic Study of Language Processing. – Cambridge: Cambridge University Press, 2024. – 436 p.
11. Cohen N.J., Menna R., Vallance D.D. Longitudinal outcomes in children with language impairment // Developmental Neuropsychology. – 2022. – Vol. 47, № 5. – P. 389–405.
