BOSHLANG‘ICH SINF ONA TILI VA O‘QISH SAVODXONLIGI DARSLARIDA SAVOL BERISH TEXNOLOGIYASI ASOSIDA KREATIV FIKRLASHNI RIVOJLANTIRISH: METODIK YONDASHUV VA AMALIY MODELLASHTIRISH
Kalit so‘zlar:
savol berish usuli; ijodiy fikrlash; boshlang‘ich sinf ta’limi; ona tili va o‘qish darsi; ochiq savollar; sabab va oqibatni topish; boshqa yechim; fikrni dalil bilan aytish; hayotda qo‘llash; savollar to‘plami; kichik dars qismi; baholash mezonlari.Annotatsiya
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf ona tili va o‘qish savodxonligi darslarida o‘quvchilarning kreativ fikrlashini rivojlantirishda savol berish texnologiyasining ilmiy-metodik imkoniyatlari yoritiladi. Savol berish o‘quvchini reproduktiv faoliyat (eslash, qayta aytish)dan produktiv faoliyat (tahlil qilish, yangicha talqin etish, muqobil yechim yaratish)ga olib o‘tuvchi kognitiv mexanizm sifatida asoslanadi. Tadqiqotda kreativlikni faollashtiruvchi savollar kuzatuv, sabab–oqibat, “agar…”, nuqtayi nazarni (qarashni) almashtirish, baholash va o‘tkazish (hayotga ko‘chirish) turlariga ajratilib, dars jarayonida qo‘llash uchun 10–15 daqiqalik “savol orqali kreativlik” kichik-dars jarayoni taklif etiladi.
Shuningdek, savol berish texnologiyasini mualliflik metodlari bilan integratsiyalash yo‘llari ham ko‘rsatib beriladi: K–5B — Kreativ 5 bosqichli izlanish modeli, SDN — Savol–Dalil–Natija modeli, KGT — Kreativ g‘oyalar transformatsiyasi usuli, KDT — Kreativ dizayn tafakkuri modeli, KOTT — Kreativ o‘yinlashtirilgan ta’lim texnologiyasi, KRH — Kreativ raqamli hikoyalash texnologiyasi. Bundan tashqari, o‘quvchi javobini baholash uchun indikatorlar (savol sifati, g‘oya ko‘pligi, dalillash, originallik) asosida mezonli yondashuv tavsiya etiladi. Natijada savol berish texnologiyasi o‘quvchini shunchaki “javob beruvchi” emas, balki “izlovchi va yaratuvchi” subyektga aylantirib, kreativ kompetensiyalarni barqaror shakllantirishga xizmat qilishi xulosalanadi.
Iqtiboslar
1. Mavlonova R., Rahmonqulova N.. Boshlang‘ich ta’lim pedagogikasi, innovatsiya va integratsiyasi: o‘quv qo‘llanma. — Toshkent, 2013.
2. Ro‘ziyeva D., Usmonboyeva M., Xoliqova Z.. Interfaol metodlar: mohiyati va qo‘llanilishi: metodik qo‘llanma. — Toshkent: Nizomiy nomidagi TDPU nashriyoti, 2013. — 108 b.
3. Azizxo‘jayeva N.N.. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat: o‘quv qo‘llanma. — Toshkent: O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamg‘armasi nashriyoti, 2006. — 160 b.
4. Ishmuhamedov R.. O‘quv jarayonida interfaol uslublar va pedagogik texnologiyalarni qo‘llash uslubiyati. — Toshkent: RBIMM, 2008.
5. Azizxo‘jayeva, N. N. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat [Pedagogical technologies and pedagogical mastery]. Tashkent: O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamg‘armasi nashriyoti. 2006.
6. Ishmuhamedov, R. O‘quv jarayonida interfaol uslublar va pedagogik texnologiyalarni qo‘llash uslubiyati [Methodology for applying interactive methods and pedagogical technologies]. Tashkent: RBIMM. 2008.
7. Mavlonova, R., & Rahmonqulova, N. Boshlang‘ich ta’lim pedagogikasi, innovatsiya va integratsiyasi [Primary education pedagogy: innovation and integration]. Tashkent. 2013.
8. Ro‘ziyeva, D., Usmonboyeva, M., & Xoliqova, Z. Interfaol metodlar: mohiyati va qo‘llanilishi [Interactive methods: essence and application]. Tashkent: Nizomiy nomidagi TDPU nashriyoti.2013.
