DEYKSIS TURLARINING BADIIY MATNLARDAGI IFODASI VA ULARNING LINGVOPRAGMATIK XUSUSIYATLARI
Kalit so‘zlar:
badiiy matn, deyktik birliklar, lingvopragmatika, olmosh, deyksis, nasriy matn, deyktik siljish, shaxs deyksisi, zamon va makon deyksisi.Annotatsiya
Ushbu maqolada badiiy matnlarda deyktik birliklar (deyksis)ning qo‘llanishi hamda ularning talqin qilinish xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida deyksisning asosiy turlari — shaxs, makon, zamon, diskurs va ijtimoiy deyksis — alohida ko‘rib chiqilib, ularning nasriy asarlarda deyktik siljish orqali badiiy voqelikni yaratishdagi ahamiyati yoritiladi. Nasriy asarlardan olingan misollar asosida deyktik birliklarning o‘quvchini matn voqeligiga jalb etish, shuningdek, muallif yoki qahramon nuqtai nazarini belgilashdagi funksional xususiyatlari ochib beriladi. Tahlillar natijasida deyktik birliklar badiiy matnning jonli ifodasini ta’minlash, mazmunning ko‘p qatlamli talqinini yuzaga keltirishda muhim lingvopragmatik vosita ekanligi asoslab beriladi.
Iqtiboslar
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev nutqi Toshkent shahri, 2019-yil 21-oktabr.
2. Каменская О.П. Текст и коммуникация. –М., 1990.
3. Филиппов К.A. Лингвистика текста. Курс лекций. – Петербург, 2003.
4. Cxернявская В.Е. Лингвистика текста: поликодовость, интертекстуалность, интердискурсивность. –М.: ЛИБРОКОМ, 2009.
5. Галперин И.Р. Текст как объект лингвистического исследования. М.: Наука,1982.
6. Ҳакимов М., Газиева М. Прагмалингвистика асослари. -Тошкент: Poligraf Seper Servis, 2020.14-бет.
7. Nosirova.U. Poetik matnlarning pragmatik xususiyatlari. Monografiya. – Farg‘ona: “Classic”, 2020.
8. Сафаров Ш., Тоирова Г. Нутқнинг етносоциопрагматик таҳлили асослари. – Самарқанд: СамДЧТИ, 2007.
9. Ҳакимов М. Ўзбек тили прагматикасини ўрганиш. – Фарғона, 2011.
10. Сафаров Ш. Прагмалингвистика. –Тошкент: ЎзМЕ, 2008
11. Пардайев З. Прагматик лингвистика. – Самарқанд, 2013 -108 б.
12. Маслова A.Ю.Введение в прагмалингвистику. – М., 2010
13. Safarov Sh., Toirova G. Nutqning etnosotsiopragmatik tahlili asoslari. –Samarqand, 2007
14. Столнейкер Р.С. Прагматика. В кн.: Новое в зарубежной лингвистике. –Вып. 16: Лингвистическая прагматика. – М: Прогресс, 1985. –С. 419-438.
15. Столнейкер Р.С. Прагматика. В кн.: Новое в зарубежной лингвистике. Вып. 13, Логика и лингвистика. М.: Прогресс, 1985.-С. 130-150.
16. Арутюнова Н.Д. Введение // Логический анализ языка: Ментальные действия. –М.: Наука, 1993. – С. 3.
17. Аскольдов С.А. Концепт и слово / Русская словесность. От теории словесности к структуре текста. – М.:Академия, 1997. – С. 267.
18. Кубрякова Е.С. Язык и знание (на пути знаний о языке:части речи с когнитивной точки зрения, роль языка в познании мира). – М.: Языки славяниской культуры, 2004.– С. 14.
19. Попова З.Д., Стернин И.А. Понятие ―концепт‖ в лингвистических исследованиях. – Воронеж, 2000. –С. 4.
20. Маслова В.А.Когнитивная лингвистика. –Минск: ТетраСистемс,2008.–С.50.
21. Hoshimov.O‘. Daftar hoshiyasidagi bitiklar. – T.:”Sharq”, 2006.
22. Сафаров Ш. Когнитив тилшунослик. – Жиззах: Сангзор, 2006. –92 б.