AKADEMIK ERKINLIK TUSHUNCHASINING FALSAFIY-KATEGORIAL TAHLILI
Kalit so‘zlar:
Erkinlik, akademik erkinlik, ilm-fan, ta’lim, oliy ta’lim, universitet, ta’lim sub’ektlari.Annotatsiya
Maqolada akademik erkinlik tushunchasi falsafiy kategoriya sifatida tahlil qilinadi. U ta’lim falsafasi, universitet g‘oyasi, ilm-fan taraqqiyotining o‘ziga xos komponenti sifatida tadqiq etiladi. Akademik erkinlik tarkib - ilm-fanning avtonomligi, shaxs huquqlari va erkinliklarining tarkibiy qismi hamda ijtimoiy mas’uliyat bilan chambarchas bog‘liqdir. Akademik erkinlik tushunchasi zamonaviy ijtimoiy-falsafiy tafakkurda murakkab va ko‘p qatlamli kategoriya sifatida namoyon bo‘lib, u erkinlik, bilish, ijod, mas’uliyat va avtonomiya kabi fundamental falsafiy kategoriyalar bilan uzviy bog‘liq holda shakllanadi. Akademik erkinlik umumiy erkinlik kategoriyasining ilm-fan va ta’lim sohasidagi maxsus ko‘rinishi bo‘lib, ilmiy subyektning - olim, o‘qituvchi va tadqiqotchining - ilmiy muammolarni tanlash, ularni talqin qilish va ilmiy xulosalarni e’lon qilishdagi mustaqilligini anglatadi.
Iqtiboslar
1. Абулқалам Озод. Инсон тушунчаси ва Шарқу Ғарбдаги таълим муаммолари [Электрон манба]. URL: https://ziyouz.uz/hikmatlar/nutqlar/abulqalam-ozod-inson-tushunchasi-va-sharqu-garbdagi-talim-muammolari/
2. Altbach P.G. Academic Freedom: International Realities and Challenges.
3. Barnett R. The Idea of Higher Education.
4. Гегель Г. Сочинения. Т. 3. – М.: Мысль, 1966.
5. Имом Зарнужий. Илм олиш сирлари. – Тошкент: Munir, 2022. – Б. 33.
6. Фролова Е.В. Академические ценности современного университета: социально-философский анализ: автореф. дис. … канд. филос. наук. – М., 2006.
7. Humboldt W. von. On the Internal and External Organization of the Higher Scientific Institutions in Berlin.
8. Кант И. Спор факультетов / пер. с нем. Ц.Г. Арзаканяна, И.Д. Копцева, М.И. Левиной; отв. ред. Л.А. Калинников. – Калининград: Изд-во КГУ, 2002. – 286 с.
9. Комарова О.И. Упрочение модели классического университета: социально-философский анализ: автореф. дис. … канд. филос. наук. – М., 2005.
10. Jaspers K. The Idea of the University.
11. Николский В.С. Философские основания академической свободы: автореф. дис. … д-ра филос. наук. – М., 2011.
12. Раҳимджанова Д.С. Неоплатонизмда эркинлик ҳақидаги таълимотнинг ҳозирги замондаги аҳамияти // Шарқ алломалари ёзма меросининг илмий, фалсафий, маънавий тафаккурдаги ўрни: илмий мақолалар тўплами. – Тошкент: ТДШУ, 2020. – 440 б.
13. Саввина О.В. Академическая этика: общие принципы и прикладные аспекты: автореф. дис. … канд. филос. наук. – М., 2011.
14. Спиноза Б. Избранные произведения: в 2 т. – М.: Мысль, 1957.
15. Штоколова В.П. Академические свободы студентов в системе профессиональной подготовки: автореф. дис. … канд. пед. наук. – Майкоп, 2005.
16. Шмурыгина О.В. Высшая школа в процессах общественного воспроизводства: автореф. дис. … канд. филос. наук. – Екатеринбург, 2013.