J.G. BAYRONNING “KAIN” VA A. FITRATNING “SHAYTONNING TANGRIGA ISYONI” DRAMATIK KONSEPTLARINI TARJIMADA QIYOSLASH: INTERPRETATSIYA, TIPOLOGIYA VA AI TAHLILI
Kalit so‘zlar:
Jorj Gordon Bayron, Abdurauf Fitrat, Kain, Shaytonning tangriga isyoni, dramatik konsept, qiyosiy tahlil, tarjima nazariyasi, interpretatsiya, tipologiya, romantizm, jadid adabiyoti, isyon motivi, falsafiy drama, poetik ifoda, semantik tahlil, sun’iy intellekt, AI tahlili.Annotatsiya
Mazkur maqolamda Jorj Gordon Bayronning “Kain” dramasi hamda Abdurauf Fitratning “Shaytonning tangriga isyoni” asari dramatik konseptlar nuqtayi nazaridan qiyosiy-tahliliy asosda o‘rganiladi. Tadqiqotda har ikki asarda aks etgan isyon g‘oyasi, inson va ilohiylik o‘rtasidagi ziddiyat, erkinlik va taqdir masalalari tarjima jarayonida qanday talqin etilishi chuqur tahlil qilinadi. Bayron asarida individual ong, ruhiy iztirob va metafizik izlanishlar markaziy o‘rin egallasa, Fitrat dramasi ijtimoiy-falsafiy mazmun bilan boyitilgan bo‘lib, unda jamiyat, hokimiyat va inson o‘rtasidagi murakkab munosabatlar ramziy shaklda ifodalanadi. Maqolamizda Fitratning ko‘p qirrali ijodiy merosiga tayangan holda uning dramatik tafakkuri, badiiy ifoda usullari va falsafiy qarashlari ochib beriladi. Shuningdek, har ikki asarning tipologik o‘xshashliklari va farqli jihatlari aniqlanib, ularning milliy-madaniy kontekstdagi o‘ziga xosligi ko‘rsatib beriladi. Tarjima jarayonida mazmunning adekvatligi, uslubiy uyg‘unlik, obrazlar tizimi va poetik ifoda vositalarining saqlanish darajasi muhim mezon sifatida baholanadi. Bundan tashqari, tadqiqotda sun’iy intellekt (AI) asosida matnlarni tahlil qilish imkoniyatlari ham ko‘rib chiqilib, semantik va stilistik qatlamlarni aniqlash hamda tarjima variantlarini solishtirish orqali yangi ilmiy yondashuvlar taklif etiladi. Natijada dramatik asarlarning tarjimada qayta yaratilishi jarayonidagi interpretativ o‘zgarishlar va tipologik uyg‘unliklar ilmiy asosda yoritiladi.
Iqtiboslar
1. Bayron J. G. Cain. — London: 1821.
2. Fitrat A. Shaytonning tangriga isyoni. — Toshkent: O‘rta Osiyo davlat nashriyoti, 1924.
3. Fitrat A. Qiyomat (bitta muqovada qayta nashr). — Toshkent, 1967.
4. Baldauf I. Abdurauf Fitrat asarlarining nemischa tarjimasi va tadqiqi. — 1997.
5. Qosimov B. Fitrat va jadid adabiyoti masalalari. — Toshkent: Fan nashriyoti.
6. Qiyosiy adabiyotshunoslik va tarjima nazariyasiga oid ilmiy maqolalar to‘plami.
7. Romantizm davri adabiyoti bo‘yicha nazariy manbalar.
8. Zamonaviy adabiy tahlilda sun’iy intellekt texnologiyalariga oid ilmiy tadqiqotlar.
9. Қурбонов П. А. Байрон ижодида Шарқ ва шарқона мотивлар тавсифи (қиёс ва таржима): Дис. ... д-ра филол. наук. – Самарканд, 2019. – 141 с.
10. Қурбонов П.А. Ж.Байроннинг “Манфред” драматик достони таржимасида монологларнинг берилиши. Тошкент -2008 й. 538-б
11. .https://inlibrary.uz ›
12. https://www.scribd.
