METAFORA TUSHUNCHASINING LINGVISTIK TALQINI VA QUR’ON MATNIGA TATBIQI
Kalit so‘zlar:
Kognitiv metafora, konkretlashtiruvchi metafora, jonlantiruvchi metafora, sinestetik metafora, shaxslantiruvchi metafora, sirkulyatsiya, paralogik metafora, ko‘chma ma’noli nutq, mutlaq metafora, klische metafora.Annotatsiya
Ushbu tadqiqot metaforaning ko‘p qirrali tabiatini o‘rganadi va uning ta’riflari ilmiy yo‘nalishlar hamda lisoniy chegaralar o‘rtasida juda murakkab va bir-biridan sezilarli darajada farq qilishini ta’kidlaydi. Alvarezning tadqiqotlariga tayangan holda, muallif Bruk-Rouzning metaforaga bergan ta’rifini — yangi ma’no yaratish uchun odatiy so‘z yoki iborani boshqasi bilan almashtirish, ya’ni “aynanlashtirish” jarayoni sifatida ko‘rsatib o‘tadi. Maqolada metaforalar shunchaki bezak emas, balki muloqotni yanada “bo‘yoqdor” (ko‘chma ma’noli) va ta’sirchan qilish uchun barcha tillarda qo‘llaniladigan muhim lisoniy vosita ekanligi ta’kidlanadi. Aynan Qur’on matni doirasida muallif shuni ta’kidlaydiki, “yaxshi ijodiy metaforalar” ilohiy xabarlarni bilvosita yoki “yashirin” tarzda yetkazish bilan birga, nozik kontekstual ta’sirlarni saqlab qoladigan vositalardir. Bunday yondashuv matnni chuqurroq kognitiv va hissiy anglash imkonini beradi, shuningdek, mavhum ilohiy tushunchalar va insoniy tajriba o‘rtasidagi bog‘liqlikni ta’minlaydi.
Iqtiboslar
1. Cho‘lpon.Binafsha // Tanlangan asarlar. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 1987.
2. Alvarez A.On translating metaphor // Meta. – 1997. – Vol. 42, No. 3. – P. 479–490.
3. Éluard P.L'Amour la poésie [Muhabbat va she’riyat]. – Paris: Gallimard, 1929. – URL: poesie-francaise.fr
4. García Lorca F.Poet in New York [Nyu-Yorkdagi shoir]. – New York: Grove Press, 1940. – URL: poetryfoundation.org
5. Löbner S.Understanding semantics. – London: Hodder Education, 2002. – 260 p.
6. Perelman Ch.Rhetoric terms: metaphor. – URL: www.lcc.gatech.edu/gallery/rhetoric/terms/metaphor.html
7. Procter P. (ed.).Longman New Universal Dictionary. – London: Longman, 1982. – 1150 p.
8. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Tafsiri Hilol. – Toshkent: Hilol nashriyoti, 2008.
9. Shipley J. T.Dictionary of world literary terms. – Boston: The Writer, Inc., 1970. – URL: archive.org
10. Sperber D., Wilson D.Relevance: Communication and cognition. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1986. – 330 p.
11. Wright J. Idioms organizer. – UK: Heinle Inc., 1999. – 200 p.
