G‘AZZOLIYNING “MISHKOT AL-ANVOR” ASARIDA NUR TIMSOLI ORQALI RUH VA JISM MUNOSABATLARINING TALQINI

Annotatsiya

Ushbu ilmiy maqolada Abu Homid G‘azzoliyning islom falsafasi va tasavvufiy tafakkuri cho‘qqisi hisoblangan “Mishkot al-anvor” (Nurlar tokchasi) asaridagi nur ontologiyasi hamda uning inson antropologiyasidagi markaziy o‘rni tizimli ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi — nur timsoli orqali ilohiy ma’rifat, ruhning poklanishi va jism-ruh mutanosibligini tushuntirishdagi fundamental ahamiyatini ochib berishdan iborat. Maqolada insoniy ruhning “nurlar iyerarxiyasi”dagi o‘rni hamda solih bandaning haqiqatga erishish yo‘lidagi to‘siqlari bo‘lmish “Yetmish ming parda” nazariyasi atroflicha yoritiladi. G‘azzoliyning Qur’oni Karimdagi mashhur “Nur oyati”ni (Ayat al-Nur) germenevtik sharhlashda qo‘llagan mishkot (tokcha), misboh (chiroq), zujaja (shisha) va shajara mubaraka (muborak daraxt) kabi ramzlari tahlil qilinib, ruhning immaterial tabiatga ega ekanligi hamda uning jism ustidan metafizik hukmronligi borasidagi xulosalari asoslanadi. Tadqiqotda F.Muzaffarov, S.H.Nasr, V.H.T.Gairdner va E.O.Moad kabi taniqli mahalliy va xalqaro olimlarning ilmiy qarashlariga tayangan holda, ruhning “ko‘ruvchi nur” (nur al-basira) sifatidagi talqini va insonning axloqiy-ma’naviy kamoloti orqali haqiqiy saodatga erishish bosqichlari tizimlashtiriladi. Maqola natijalari shuni ko‘rsatadiki, G‘azzoliy nur simvolikasi vositasida ruh va jism o‘rtasidagi murakkab, ammo o‘zaro uyg‘un munosabatni islomiy peripatetizm va ishroqiy falsafa kesishmasida yangi bosqichga olib chiqqan. Mazkur tadqiqot islom falsafasi tarixi, ontologiya va falsafiy antropologiya yo‘nalishidagi izlanishlar uchun muhim manba bo‘lib xizmat qiladi.