DESTRUKTIV KONTENTGA QARSHI KURASHDA MULTIMEDIYAVIY TEXNOLOGIYALARNING AHAMIYATI
Kalit so‘zlar:
destruktiv kontent, multimediyaviy texnologiyalar, axborot urushi, infografika, feyk yangiliklar, raqamli immunitet, kontrpropaganda, vizual kommunikatsiya.Annotatsiya
Mazkur maqolada globallashgan axborot makoni sharoitida destruktiv kontentga qarshi kurashda multimediyaviy texnologiyalarning (video, infografika, podkastlar) o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Muallif psixologik va statistik ma’lumotlarga tayangan holda vizual axborotning inson ongiga ta’sir qilish samaradorligini ochib beradi. O‘zbekiston milliy internet-jurnalistikasi tajribasi asosida destruktiv kontentga qarshi kurashning uch yo‘nalishli (ma’naviy-ma’rifiy, huquqiy, mafkuraviy-psixologik) amaliy modeli ilmiy jihatdan asoslab beriladi.
Iqtiboslar
1.Soxta yangiliklarga qarshi “vaksina” ishlaydi: pre-bunk o‘yini dezinformatsiyaga moyillikni kamaytiradi // Cambridge universiteti. – URL: https://www.cam.ac.uk/research/news/fake-news-vaccine-works-pre-bunk-game-reduces-susceptibility-to-disinformation (murojaat qilingan sana: 10.03.2026).
2.Raqamli davrda ekstremizmga qarshi strategik kommunikatsiyalar // Hedayah. – URL: https://hedayah.com/app/uploads/2024/04/Strategic-Communications-for-Countering-Extremism-in-the-Digital-Age.pdf (murojaat qilingan sana: 10.03.2026).
3.Nima uchun video matndan kuchliroq // OneDay. – URL: https://www.oneday.com/blog/why-video-is-more-powerful-than-text (murojaat qilingan sana: 10.03.2026).
4.Infografikadan foydalanishga majbur qiladigan vizual kontent statistikasi // Visme. – URL: https://visme.co/blog/infographicstatistics/ (murojaat qilingan sana: 10.03.2026).
5.Infografikalarning COVID-19 haqidagi noto‘g‘ri ma’lumotlar tarqalishini kamaytirishdagi ta’siri // PubMed Central. – URL: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8380065/ (murojaat qilingan sana: 10.03.2026).
6.“Ekstremal holatlarga borish” podkasti // Birlashgan Millatlar Tashkiloti. – URL: https://www.un.org/counterterrorism/going-to-extremes-podcast-unoct-international-hub-behavioural-insights-counter-terrorism (murojaat qilingan sana: 10.03.2026).
7.Axborot makonidagi “Troya otlari” // Oyina.uz. – URL: https://oyina.uz/uz/article/4417 (murojaat qilingan sana: 10.03.2026).
8.Axborot hujumlari: nishonda kim? // Oyina.uz. – URL: https://oyina.uz/uz/article/4397 (murojaat qilingan sana: 10.03.2026).
9.Feyk va faktni farqlash uchun 10 maslahat // Oyina.uz. – URL: https://oyina.uz/uz/article/1054 (murojaat qilingan sana: 10.03.2026).
10.Bizni nima birlashtiradi: milliy g‘urur va jadidlar merosi // Oyina.uz. – URL: https://oyina.uz/uz/article/1283 (murojaat qilingan sana: 10.03.2026).
11.Yolg‘on xabar tarqatish jinoyat // Yuz.uz. – URL: https://yuz.uz/uz/news/yolgon-xabar-tarqatish-jinoyat (murojaat qilingan sana: 10.03.2026).
12.Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan vahimali xabarlarga ishonmang // Yuz.uz. – URL: https://yuz.uz/uz/news/rasmiy-munosabat (murojaat qilingan sana: 10.03.2026).
13.O‘zbekiston fuqarolarining BAAga kirishi taqiqlangani haqidagi xabarlar feykdir // Yuz.uz. – URL: https://yuz.uz/uz/news/ozbekiston-fuqarolarining-baaga-kirishi-taqiqlangani-haqida-xabarlar-feykdir--tiv (murojaat qilingan sana: 10.03.2026).
14.Kiberjinoyatchilik qurboniga aylanmang // Yuz.uz. – URL: https://yuz.uz/uz/news/kiberjinoyatchilik-qurboniga-aylanmang (murojaat qilingan sana: 10.03.2026).
15.“Jihod” tushunchasining soxta talqinlari // Stopterror.uz. – URL: https://stopterror.uz/uz/articles/raddiya-1 (murojaat qilingan sana: 10.03.2026).
16.Nadomat: Suriyadagi sarob (video-iqror) // Stopterror.uz. – URL: https://stopterror.uz/uz/video/nadomat-suriya (murojaat qilingan sana: 10.03.2026).
17.Virtual dunyodagi tuzoq // Stopterror.uz. – URL: https://stopterror.uz/uz/articles/tuzoq-2 (murojaat qilingan sana: 10.03.2026).
18.Terrorizmning asl qiyofasi // Stopterror.uz. – URL: https://stopterror.uz/uz/articles/asl-qiyofa (murojaat qilingan sana: 10.03.2026).
19.Mo‘tadillik — tinchlik garovi // Stopterror.uz. – URL: https://stopterror.uz/uz/articles/mutadillik (murojaat qilingan sana: 10.03.2026).
20. Greifeneder R. va boshq.Soxta yangiliklar psixologiyasi: qabul qilish, ulashish va tuzatish. – Routledge. – URL: https://www.routledge.com/The-Psychology-of-Fake-News-Accepting-Sharing-and-Correcting-Misinformation (murojaat qilingan sana: 02.04.2026).
21.Dezinformatsiyaga qarshi kurash bo‘yicha qo‘llanma // USAID. – URL: https://www.usaid.gov/digital-strategy/implementation-track/countering-disinformation (murojaat qilingan sana: 02.07.2026).
22.Raqamli savodxonlik, dezinformatsiya va ijtimoiy tarmoqlar: Vetnam tajribasi // Journal of Media Practice and Education. – URL: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/25741136.2023.2185567 (murojaat qilingan sana: 02.07.2026).
23.Deepfake texnologiyalari va axborot urushining yangi davri // Council on Foreign Relations. – URL: https://www.cfr.org/blog/deepfakes-and-new-era-information-warfare (murojaat qilingan sana: 02.03.2026).
24. Potter W. J.Media savodxonligi bo‘yicha SAGE qo‘llanmasi. – SAGE Publications. – URL: https://us.sagepub.com/en-us/nam/the-s-a-g-e-handbook-of-media-literacy (murojaat qilingan sana: 02.06.2026).
25.Axborot tartibsizligi: fanlararo tadqiqot va siyosat ishlab chiqish uchun konseptual asos // Yevropa Kengashi. – URL: https://edoc.coe.int/en/media/7495-information-disorder-toward-an-interdisciplinary-framework-for-research-and-policymaking.html (murojaat qilingan sana: 02.07.2026).
26.Jamoatchilik fikrini manipulyatsiya qilish texnologiyalari: usullar va vositalar // “Taraqqiyot strategiyasi” markazi. – URL: https://strategy.uz/ (murojaat qilingan sana: 03.07.2026).
27. Woolley S.Haqiqat o‘yini: yangi texnologiyalar dunyoni anglashimizni qanday o‘zgartiradi. – PublicAffairs. – URL: https://www.publicaffairsbooks.com/titles/samuel-woolley/the-reality-game/9781541736443/ (murojaat qilingan sana: 03.07.2026).
