“THE JUDICIAL SYSTEM OF FERGANA OBLAST: ACTIVITIES OF PEOPLE’S JUDGES (QOZIS) AND LEGALIZATION OF LEGAL NORMS IN THE LATE 19th – EARLY 20th CENTURIES”
Keywords:
Fergana Oblast, qozi courts, colonial Turkestan, Sharia law, legal reforms, notarial documents, Muhammad Aziz Marg‘iloniy.Abstract
The article comprehensively studies the judicial system in the Fergana Oblast (as part of the Turkestan Governor-Generalship) in the late 19th – early 20th centuries, focusing on the activities of people’s judges (qozis) and the legalization of legal norms. Based on the 1865 “Provisional Statute on the Administration of the Turkestan Region” and subsequent colonial reforms of the Russian Empire, the structure of qozi courts, election procedures, limitation of powers, and the principle of dual application of Sharia and imperial law are analyzed. Using Muhammad Aziz Marg‘iloniy’s “Tarikhi Aziziy,” documents from the National Archive of Uzbekistan, and scientific literature, the practical work of qozi courts in Fergana province, the formalization of notarial documents (vasiqa, iqrornoma, vakolatnoma), cases of bribery and abuse of power, and the interaction between local traditions and colonial regulations are revealed. The study confirms the continuity of the judicial system in societal governance, the application of colonial principles, and the preservation of national legal heritage.
References
1. 2017–2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasini «Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili»da amalga oshirishga oid Davlat dasturini o‘rganish bo‘yicha ilmiy-uslubiy risola. — Toshkent: Ma’naviyat, 2017. — 244 b.
2. Mirziyoyev Sh. M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. — Toshkent: O‘zbekiston, 2021. — 33 b.
3. Foynitskiy I. Y. Jinoyat sud ish yuritish kursi. — Sankt-Peterburg: Alfa nashriyoti, 1996. — B. 605.
4. Kaufman A. A. Ko‘chirish va kolonizatsiya. 1-qism: Davlat va ko‘chirish (1861–1904). — Peterburg, 1905. — B. 335.
5. Dobrosmislov A. N. Toshkent o‘tmishda va hozir. — Toshkent, 1912. — B. 107.
6. Ostroumov N. P. Islomshunoslik: kirish kursi. — Toshkent, 1914. — B. 181–183.
7. Likoshin N. S. Turkistonda turmush tarzi: mahalliy aholi hayoti ocherklari. — Petrograd, 1916. — B. 363.
8. Sulaymanova X. S. Tanlangan asarlar. I jild. — Toshkent: Fan, 1967.
9. Urazayev Sh. Turkiston ASSR davlat-huquqiy asoslari. — Toshkent: Gosizdat, 1958.
10. Bakirov F. Chor Turkistonida sud, shariat va odat. — Toshkent: Fan, 1967.
11. Abidova N. I. O‘zbekistonda qozilar sudi va ularni tugatish jarayoni xususiyatlari (1917–1928): tarix fan. nomz. avtoreferati. — Toshkent, 1974.
12. Abduraximova N. A. Turkistonda kolonial boshqaruv tizimi (XIX asr ikkinchi yarmi – XX asr boshi): tarix fan. dokt. avtoreferati. — Toshkent, 1994.
13. Boltaboyev S. D. Turkiston o‘lkasida vaqf mulklari (XIX asr II yarmi – XX asr boshi): tarix fan. nomz. dissertatsiyasi. — Toshkent, 1995.
14. Kuldashev M. M. Turkiston o‘lkasi huquqining manbalari (1864–1917): yuridik fan. nomz. dissertatsiyasi. — Samarqand, 2005.
15. Ismoilova D. A. Islom dinining Turkiston ijtimoiy-siyosiy va ma’naviy hayotidagi o‘rni (XIX asr oxiri – XX asr boshi): tarix fan. nomz. dissertatsiyasi. — Toshkent, 2006.
16. Urakov D. J. Turkistonda Rossiya imperiyasi ma’muriy axborotlari tarixiy manba sifatida: tarix fan. nomz. dissertatsiyasi. — Toshkent, 2006.
17. Vohidov Sh. X. Qo‘qon xonligida tarixnavislik (XIX – XX asr boshi): tarix fan. dokt. dissertatsiyasi. — Toshkent, 1998.
18. Mahmudov Sh. Y. Qo‘qon xonligining ma’muriy-boshqaruv tizimi (1709–1876): tarix fan. dokt. dissertatsiyasi. — Toshkent, 2007.
19. Bekmirzayev I. I. Movarounnahrda qozilik hujjatlari. — Toshkent: Toshkent islom universiteti, 2014.
20. Sartori P. Adolat konsepsiyalari: Rossiya Markaziy Osiyosida shariat va madaniy o‘zgarishlar. — Leiden; Boston: Brill, 2016.
21. Schuyler E. Turkiston. — Nyu-York, 1876.
22. Schacht J. Islom huquqiga kirish. — Oksford: Clarendon Press, 1965.
23. Tajixonov U. T. Yuridik ensiklopediya. — Toshkent: Sharq, 2001.
24. Hamidova M. O‘zbekiston davlati va huquq tarixi. — Toshkent: TDYUI, 2004.
25. Eshonova Sh. Markaziy Osiyoda qozilar sudlari faoliyatining huquqiy asoslari. — Toshkent: Noshir, 2010.
26. Saidov A. X. Jahon mamlakatlarining huquqiy tizimlari: qomusiy lug‘at. — Toshkent: Anprint, 2006.
27. O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi. 11-jild. — Toshkent: Davlat ilmiy nashriyoti, 2005.
28. Abdumajidov F. A. Qozilik sudlari: tarixdan saboqlar // Odillik mezoni. — 2020. — № 4.
29. Muhammad Aziz Marg‘iloniy. Tarixi Aziziy / nashrga tayyorlovchilar: Sh. Vohidov, D. Sattorova. — Toshkent: Ma’naviyat, 1999.
30. Abduraximova N. A., Ergashev F. R. Turkistonda chor mustamlaka tizimi. — Toshkent: Akademiya, 2002.
31. Raxmonov A. R., Raxmanov A. R. Islom huquqi. — Toshkent: TDYUI, 2007.
32. Bartold V. V. Turkiston madaniy hayoti tarixi. — Leningrad: SSSR FA nashriyoti, 1927.
33. Ziyoyev X. Turkiston Rossiya tajovuziga qarshi kurashda. — Toshkent: Sharq, 1998.
34. Tillaboyev S. B. Turkiston boshqaruv tizimi (XIX–XX asr boshlarida): tarix fan. nomz. dissertatsiyasi. — Toshkent, 2006.
35. Brusina O. I. Turkistonda nikoh va ajrim // Etnografik sharh. — 2012. — № 1.
36. O‘zbekiston Respublikasi Milliy arxivi (O‘zMA), I-19-fond, 1-ro‘yxat, 3987-ish.
37. O‘zMA, I-19-fond, 1-ro‘yxat, 3984-ish.
38. O‘zMA, I-19-fond, 1-ro‘yxat, 9054-ish.
39. O‘zMA, I-19-fond, 1-ro‘yxat, 13276-, 13277-, 13279-, 13759-ishlar.
40. O‘zMA, I-336-fond, 1-ro‘yxat, 26-ish.
41. O‘zMA, I-276-fond, 1-ro‘yxat, 12-ish.
42. FASHI qo‘lyozmalar fondi: № 730 (“Qonun”), № 571 (“Dastur ul-amal”), № 748.
43. Vohidov Sh., Xoliqova R. Markaziy Osiyoda davlat boshqaruvi tarixi. — Toshkent: Yangi asr avlodi, 2006.
44. Topchibashev N. Qo‘qon xonligi va Rossiya diplomatik aloqalari. — Toshkent: Fan, 2007.
45. Akramova Sh. Davlat boshqaruvida korrupsiyaga qarshi motivatsiya // Xalq ta’limi. — 2017.
