“ СУДЕБНАЯ СИСТЕМА ФЕРГАНСКОЙ ОБЛАСТИ: ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ НАРОДНЫХ СУДЕЙ (КАЗИЕВ) И ЛЕГАЛИЗАЦИЯ ПРАВОВЫХ НОРМ В КОНЦЕ XIX – НАЧАЛЕ XX ВЕКА”

Авторы

  • Mushtariybegim Raupova Андижанский государственный институт иностранных языков Author

Ключевые слова:

Ферганская область, суды казиев, колониальный Туркестан, шариатское право, правовые реформы, нотариальные документы, Мухаммад Азиз Маргиланский.

Аннотация

В статье комплексно исследована судебная система Ферганской области (в составе Туркестанского генерал-губернаторства) в конце XIX – начале XX вв. с акцентом на деятельность народных судей (казиев) и легализацию правовых норм. На основе Временного положения 1865 г. «Об управлении Туркестанским краем» и последующих колониальных реформ Российской империи проанализированы структура судов казиев, порядок их избрания, ограничение полномочий и принцип двойного применения норм шариата и имперского права. На материалах «Тарихи Азизай» Мухаммада Азиза Маргиланского, документов Национального архива Узбекистана и научной литературы раскрыта практическая деятельность казийских судов Ферганской провинции, порядок оформления нотариальных документов (васика, икрорнома, ваколатнома), случаи взяточничества и злоупотреблений, взаимодействие местных традиций и колониальных порядков. Исследование подтверждает преемственность судебной системы в управлении обществом, применение колониальных принципов и сохранение национального правового наследия.

Библиографические ссылки

1. 2017–2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasini «Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili»da amalga oshirishga oid Davlat dasturini o‘rganish bo‘yicha ilmiy-uslubiy risola. — Toshkent: Ma’naviyat, 2017. — 244 b.

2. Mirziyoyev Sh. M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. — Toshkent: O‘zbekiston, 2021. — 33 b.

3. Foynitskiy I. Y. Jinoyat sud ish yuritish kursi. — Sankt-Peterburg: Alfa nashriyoti, 1996. — B. 605.

4. Kaufman A. A. Ko‘chirish va kolonizatsiya. 1-qism: Davlat va ko‘chirish (1861–1904). — Peterburg, 1905. — B. 335.

5. Dobrosmislov A. N. Toshkent o‘tmishda va hozir. — Toshkent, 1912. — B. 107.

6. Ostroumov N. P. Islomshunoslik: kirish kursi. — Toshkent, 1914. — B. 181–183.

7. Likoshin N. S. Turkistonda turmush tarzi: mahalliy aholi hayoti ocherklari. — Petrograd, 1916. — B. 363.

8. Sulaymanova X. S. Tanlangan asarlar. I jild. — Toshkent: Fan, 1967.

9. Urazayev Sh. Turkiston ASSR davlat-huquqiy asoslari. — Toshkent: Gosizdat, 1958.

10. Bakirov F. Chor Turkistonida sud, shariat va odat. — Toshkent: Fan, 1967.

11. Abidova N. I. O‘zbekistonda qozilar sudi va ularni tugatish jarayoni xususiyatlari (1917–1928): tarix fan. nomz. avtoreferati. — Toshkent, 1974.

12. Abduraximova N. A. Turkistonda kolonial boshqaruv tizimi (XIX asr ikkinchi yarmi – XX asr boshi): tarix fan. dokt. avtoreferati. — Toshkent, 1994.

13. Boltaboyev S. D. Turkiston o‘lkasida vaqf mulklari (XIX asr II yarmi – XX asr boshi): tarix fan. nomz. dissertatsiyasi. — Toshkent, 1995.

14. Kuldashev M. M. Turkiston o‘lkasi huquqining manbalari (1864–1917): yuridik fan. nomz. dissertatsiyasi. — Samarqand, 2005.

15. Ismoilova D. A. Islom dinining Turkiston ijtimoiy-siyosiy va ma’naviy hayotidagi o‘rni (XIX asr oxiri – XX asr boshi): tarix fan. nomz. dissertatsiyasi. — Toshkent, 2006.

16. Urakov D. J. Turkistonda Rossiya imperiyasi ma’muriy axborotlari tarixiy manba sifatida: tarix fan. nomz. dissertatsiyasi. — Toshkent, 2006.

17. Vohidov Sh. X. Qo‘qon xonligida tarixnavislik (XIX – XX asr boshi): tarix fan. dokt. dissertatsiyasi. — Toshkent, 1998.

18. Mahmudov Sh. Y. Qo‘qon xonligining ma’muriy-boshqaruv tizimi (1709–1876): tarix fan. dokt. dissertatsiyasi. — Toshkent, 2007.

19. Bekmirzayev I. I. Movarounnahrda qozilik hujjatlari. — Toshkent: Toshkent islom universiteti, 2014.

20. Sartori P. Adolat konsepsiyalari: Rossiya Markaziy Osiyosida shariat va madaniy o‘zgarishlar. — Leiden; Boston: Brill, 2016.

21. Schuyler E. Turkiston. — Nyu-York, 1876.

22. Schacht J. Islom huquqiga kirish. — Oksford: Clarendon Press, 1965.

23. Tajixonov U. T. Yuridik ensiklopediya. — Toshkent: Sharq, 2001.

24. Hamidova M. O‘zbekiston davlati va huquq tarixi. — Toshkent: TDYUI, 2004.

25. Eshonova Sh. Markaziy Osiyoda qozilar sudlari faoliyatining huquqiy asoslari. — Toshkent: Noshir, 2010.

26. Saidov A. X. Jahon mamlakatlarining huquqiy tizimlari: qomusiy lug‘at. — Toshkent: Anprint, 2006.

27. O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi. 11-jild. — Toshkent: Davlat ilmiy nashriyoti, 2005.

28. Abdumajidov F. A. Qozilik sudlari: tarixdan saboqlar // Odillik mezoni. — 2020. — № 4.

29. Muhammad Aziz Marg‘iloniy. Tarixi Aziziy / nashrga tayyorlovchilar: Sh. Vohidov, D. Sattorova. — Toshkent: Ma’naviyat, 1999.

30. Abduraximova N. A., Ergashev F. R. Turkistonda chor mustamlaka tizimi. — Toshkent: Akademiya, 2002.

31. Raxmonov A. R., Raxmanov A. R. Islom huquqi. — Toshkent: TDYUI, 2007.

32. Bartold V. V. Turkiston madaniy hayoti tarixi. — Leningrad: SSSR FA nashriyoti, 1927.

33. Ziyoyev X. Turkiston Rossiya tajovuziga qarshi kurashda. — Toshkent: Sharq, 1998.

34. Tillaboyev S. B. Turkiston boshqaruv tizimi (XIX–XX asr boshlarida): tarix fan. nomz. dissertatsiyasi. — Toshkent, 2006.

35. Brusina O. I. Turkistonda nikoh va ajrim // Etnografik sharh. — 2012. — № 1.

36. O‘zbekiston Respublikasi Milliy arxivi (O‘zMA), I-19-fond, 1-ro‘yxat, 3987-ish.

37. O‘zMA, I-19-fond, 1-ro‘yxat, 3984-ish.

38. O‘zMA, I-19-fond, 1-ro‘yxat, 9054-ish.

39. O‘zMA, I-19-fond, 1-ro‘yxat, 13276-, 13277-, 13279-, 13759-ishlar.

40. O‘zMA, I-336-fond, 1-ro‘yxat, 26-ish.

41. O‘zMA, I-276-fond, 1-ro‘yxat, 12-ish.

42. FASHI qo‘lyozmalar fondi: № 730 (“Qonun”), № 571 (“Dastur ul-amal”), № 748.

43. Vohidov Sh., Xoliqova R. Markaziy Osiyoda davlat boshqaruvi tarixi. — Toshkent: Yangi asr avlodi, 2006.

44. Topchibashev N. Qo‘qon xonligi va Rossiya diplomatik aloqalari. — Toshkent: Fan, 2007.

45. Akramova Sh. Davlat boshqaruvida korrupsiyaga qarshi motivatsiya // Xalq ta’limi. — 2017.

Опубликован

2026-04-23