DISPRAKSIYADA MOTOR REJALASHTIRISH VA NUTQIY PROGRAMMALASH JARAYONLARINING BUZILISHI
Kalit so‘zlar:
dispraksiya, motor rejalashtirish (praxis), nutqiy programmalash, nutqiy apraksiya, pedagogik yondashuv, logopedik yondashuv, sensor-motor integratsiya, artikulyatsion harakatlarAnnotatsiya
Ushbu maqolada dispraksiya, ya’ni rivojlanish koordinatsiya buzilishi kontekstida motor rejalashtirish va nutqiy programmalash jarayonlarining buzilishi o‘rganilgan. Dispraksiya markaziy nerv tizimining turli sohalari — frontal korteks, parietal hududlar, bazal gangliyalar va serebellum — o‘rtasidagi uyg‘un faoliyat yetishmovchiligi bilan bog‘liq bo‘lib, bolaning harakatlarini ketma-ket, aniq va maqsadga yo‘naltirilgan bajarish qobiliyatini kamaytiradi. Shuningdek, nutqiy programmalash jarayoni markaziy motor tizimlari bilan uzviy bog‘liq bo‘lib, artikulyatsion harakatlarning ketma-ketligi, ritmi va tempi uchun zarur shartlarni yaratadi. Tadqiqotda dispraksiyali bolalarga pedagogik va logopedik yondashuvlar (pedagogik adaptatsiya, multisensor mashqlar, logopedik mashqlar, motorik nutq terapiyasi, ritmik-musiqiy mashqlar, psixologik qo‘llab-quvvatlash va ota-ona bilan hamkorlik) samaradorligi tahlil qilingan. Maqola motor va nutq tizimlari integratsiyasi, sensor-motor bog‘lanishlar hamda artikulyatsion harakatlarni rivojlantirish orqali dispraksiyada buzilishlarni kamaytirish yo‘llarini ko‘rsatadi.
Iqtiboslar
1. Лурия А. Р. Основы нейропсихологии. — М.: Изд-во Московского ун-та, 1973. — 352 с.
2. Dewey D., Kaplan M. Developmental coordination disorder: a clinical perspective. — New York: Springer, 1998. — 256 p.
3. Strand P. S., McCauley R. J. Motor speech disorders in children. — Baltimore: Paul H. Brookes, 2006. — 412 p.
4. Zwicker H., Harris S. R., Klassen A. et al. Neuroimaging of developmental coordination disorder // Developmental Medicine & Child Neurology. — 2012. — Vol. 54, № 2. — P. 128–136.
5. Vargha-Khadem F., Watkins K. E., Alcock K. J. et al. FOXP2 and the neuroanatomy of speech and language // Nature Genetics. — 1995. — Vol. 27. — P. 39–42.
6. Ахрарходжаева Д. Механизмы формирования моторики и речи у детей с диспраксией // Педагогика и психология. — 2020. — № 3. — С. 24–29.
7. Каплан М. Современные подходы к коррекции диспраксии у детей. — М.: Наука, 2018. — 256 с.
